Ο ρόλος των ισχυρών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στα media και στα social

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει κάτι ξεκάθαρο: όσο πιο ισχυρή, ορατή και σύγχρονη είναι η παρουσία των κεντρικών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στη δημόσια σφαίρα, τόσο λιγότερο χώρο βρίσκουν οι αυθαίρετες, πρόχειρες ή εντελώς λανθασμένες προγνώσεις από μεμονωμένους «παίκτες» της πληροφόρησης. Εκεί όπου η επίσημη φωνή απουσιάζει ή περιορίζεται, δημιουργείται κενό. Και το κενό αυτό, ειδικά στην εποχή των social media, γεμίζει γρήγορα – όχι πάντα με ποιότητα.

Η πληροφορία ως σύστημα, όχι ως άποψη

Η μετεωρολογική πρόγνωση δεν είναι προσωπική άποψη. Είναι αποτέλεσμα δικτύων παρατήρησης, αριθμητικών μοντέλων, επιστημονικής επαλήθευσης, και –κυρίως– συλλογικής ευθύνης.

Οι κεντρικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες διαθέτουν αυτή τη θεσμική υποδομή. Όταν όμως η πρόγνωση δεν «φτάνει» έγκαιρα, με κατανοητό και σύγχρονο τρόπο στον πολίτη, τότε το πεδίο καταλαμβάνεται από αποσπασματικές αναγνώσεις χαρτών, υπερβολές, ή σκόπιμη κινδυνολογία για λόγους προβολής.

Ελλάδα και Ιταλία: υψηλή διείσδυση, χαμηλό φίλτρο

Στην Ελλάδα όσο και στην Ιταλία παρατηρείται έντονη διείσδυση «φάλτσων» προγνώσεων στο δημόσιο πεδίο. Η εικόνα είναι γνώριμη: τίτλοι ακραίων φαινομένων χωρίς πλαίσιο, μεμονωμένοι μετεωρολόγοι ή αυτοαποκαλούμενοι «αναλυτές» που προβάλλουν προσωπικά σενάρια, συχνά χωρίς καμία θεσμική ευθύνη. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς επιστημονικό λάθος. Είναι κοινωνικός αποπροσανατολισμός καθώς οι πολίτες δεν ξέρουν ποιον να πιστέψουν, κόπωση από συνεχή «έκτακτα», υποβάθμιση των πραγματικά επικίνδυνων προειδοποιήσεων.

Σε αυτό συμβάλλει και η απουσία σαφούς νομικού πλαισίου. Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες για το ποιος, πώς και με ποια ευθύνη επικοινωνεί επιχειρησιακές προγνώσεις κινδύνου. Οι κυρώσεις είναι ανύπαρκτες και η έννοια της θεσμικής ευθύνης συχνά συγχέεται με την ελευθερία της έκφρασης.

Η περίπτωση της Ελλάδας και η χαμένη ευκαιρία της επίσημης φωνής

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ) διαθέτει επιστημονική αξιοπιστία, ιστορικό βάθος και επιχειρησιακή εμπειρία. Διαθέτει επίσης λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα. Εκεί όμως συχνά σταματά η παρουσία της. Η φωνή της ΕΜΥ δεν έχει καθημερινό ρυθμό, δεν χρησιμοποιεί τα social , δεν έχει σύγχρονη γλώσσα, δεν «σπάει» την πληροφορία σε μορφή κατάλληλη για τα media, δεν απαντά άμεσα στον θόρυβο της παραπληροφόρησης.

Αποτέλεσμα; Η επίσημη και αξιόπιστη πρόγνωση χάνεται μέσα στην καθημερινή υπερπληροφόρηση, ενώ ο πολίτης στρέφεται σε ό,τι είναι πιο εντυπωσιακό – όχι απαραίτητα πιο σωστό.

Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας: Met Office

Στον αντίποδα, το Met Office στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής πρακτικής. Δεν αρκείται στην έκδοση δελτίων. Έχει ισχυρή, συνεχή παρουσία στα media. Παράγει γραφικά και βίντεο προσαρμοσμένα στη γλώσσα των πολιτών. Χρησιμοποιεί ενεργά τα social media με ενιαίο ύφος και σαφή ιεράρχηση κινδύνων. Και –το σημαντικότερο– οι ίδιοι οι μετεωρολόγοι του Met Office διατηρούν επίσημo blog, όπου εξηγούν το «γιατί» πίσω από την πρόγνωση, προσθέτουν επιστημονικό πλαίσιο και απαντούν σε εύλογες απορίες.

Έτσι, η θεσμική φωνή δεν είναι απρόσωπη. Έχει πρόσωπο, συνέπεια και αξιοπιστία. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι «φάλτσες» προγνώσεις δεν βρίσκουν εύκολα έδαφος.

Το συμπέρασμα είναι πολιτικό – όχι μόνο επιστημονικό

Όσο πιο ισχυρή είναι η κεντρική Μετεωρολογική Υπηρεσία τόσο μειώνεται ο χώρος της αυθαιρεσίας, τόσο προστατεύεται ο πολίτης, τόσο ενισχύεται η Πολιτική Προστασία. Η απουσία ισχυρής επίσημης επικοινωνίας δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Είναι παράγοντας κινδύνου. Και σε μια εποχή κλιματικής αστάθειας, αυτός ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τον καιρό – αφορά την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και τελικά τη δημοκρατική ποιότητα της πληροφόρησης.

Αν θέλουμε λιγότερα «φάλτσα», δεν αρκεί να τα καταγγέλλουμε. Πρέπει να ενισχύσουμε τον μαέστρο. Και στην πρόγνωση του καιρού, ο μαέστρος οφείλει να είναι η ισχυρή, σύγχρονη και παρούσα Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect