Η παρουσίαση του Σχεδίου Νόμου «Ενεργή Μάχη» του ΥΚΚΠΠ- 8 Ιανουαρίου 2026

 

Η παρουσίαση του Σχεδίου Νόμου «Ενεργή Μάχη» του ΥΚΚΠΠ- 8 Ιανουαρίου 2026

Τα τελευταία χρόνια, κάθε μεγάλη φυσική καταστροφή στην Ελλάδα συνοδεύεται από το ίδιο, γνώριμο μοτίβο: απολογισμοί μετά το γεγονός, επιτροπές, εξαγγελίες μεταρρυθμίσεων και – συχνά – μια αίσθηση ότι το κράτος «έμαθε το μάθημά του». Ωστόσο, όταν οι ίδιες πλημμύρες, οι ίδιες πυρκαγιές και οι ίδιες αστοχίες επαναλαμβάνονται, το ερώτημα δεν είναι αν έγιναν βήματα, αλλά αν έγιναν τα σωστά βήματα.'

 Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας που παρουσιάστηκε σήμερα σε συνέντευξη του Υπουργού κ Κεφαλογιάννη επιχειρεί να δώσει την εικόνα μιας βαθιάς τομής: μετατόπιση του κέντρου βάρους από την καταστολή στην πρόληψη, καλύτερο συντονισμό, αποκέντρωση της επιχειρησιακής δράσης και ενσωμάτωση της επιστημονικής γνώσης στη λήψη αποφάσεων. Σε θεωρητικό επίπεδο, η κατεύθυνση αυτή είναι αναμφίβολα ορθή. Στην πράξη η επιτυχία δεν θα κριθεί από τις διακηρύξεις, αλλά από το πώς θα οργανωθεί η επιστημονική και επιχειρησιακή υποδομή της χώρας.

Τι μας λεει το νεο Νομοσχέδιο συνοπτικά:

• Μετατοπίζει το βάρος από την καταστολή στην πρόληψη, ιδιαίτερα για πυρκαγιές και πλημμύρες.
• Διορθώνει θεσμικά κενά του ισχύοντος πλαισίου (ν. 4662/2020), που στην πράξη δυσκόλευαν τον συντονισμό και την επιχειρησιακή δράση.
• Θεσπίζει 13 Περιφερειακά Επιχειρησιακά Κέντρα (ένα σε κάθε Περιφέρεια), συνδεδεμένα με το κεντρικό ΕΣΚΕΔΙΚ, ώστε να υπάρχει ενιαία εικόνα και σαφής διοίκηση σε πραγματικό χρόνο.
• Εισάγει σύγχρονα εργαλεία πρόληψης όπως η προδιαγεγραμμένη καύση, το αντιπύρ και η ελεγχόμενη βόσκηση.
• Ενισχύει τη διερεύνηση αιτιών πυρκαγιών, με αναβάθμιση της ΔΑΕΕ και δημιουργία 35 αποκλειστικών ανακριτικών κλιμακίων.
• Ενσωματώνει ενεργά τη μετεωρολογία στη λήψη αποφάσεων, με ειδική μονάδα πυρομετεωρολογίας στο ΕΣΚΕΔΙΚ και μετεωρολόγους πεδίου.
• Καθιερώνει μηχανισμό αξιολόγησης και λογοδοσίας, με υποχρεωτική ετήσια έκθεση απολογισμού αντιπυρικής περιόδου προς τη Βουλή.
• Αναβαθμίζει την εκπαίδευση, μετατρέποντας την Πυροσβεστική Ακαδημία σε δομή ανώτατου επιπέδου με έρευνα, μεταπτυχιακά και διδακτορικά.
• Ενισχύει τον εθελοντισμό, με μητρώα, οικονομική στήριξη και πανελλαδική αξιοποίηση εθελοντών.

Το έγγραφο περιγράφει μια δομική αλλαγή φιλοσοφίας από έναν κατακερματισμένο, συχνά αντιδραστικό μηχανισμό, σε ένα συντονισμένο σύστημα πρόληψης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και θεσμικής ευθύνης, με στόχο λιγότερες καταστροφές και καλύτερη διαχείριση όταν αυτές συμβαίνουν .

Η πιο εμφανής θεσμική αλλαγή - όπως είχαμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο μας - είναι η ίδρυση 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Κέντρων Πολιτικής Προστασίας, ένα σε κάθε διοικητική Περιφέρεια. Στόχος τους είναι να λειτουργούν ως κόμβοι άμεσου συντονισμού, συνδεδεμένοι σε πραγματικό χρόνο με το κεντρικό ΕΣΚΕΔΙΚ, συγκεντρώνοντας πληροφορίες από Πυροσβεστική, ΕΛ.ΑΣ., ΕΚΑΒ, Περιφέρειες, Δήμους και κρίσιμες υποδομές. Σε επίπεδο φιλοσοφίας, η αποκέντρωση αυτή απαντά σε ένα χρόνιο πρόβλημα: την υπερσυγκέντρωση αποφάσεων στην Αθήνα, ακόμη και για φαινόμενα καθαρά τοπικού χαρακτήρα. Το ερώτημα όμως παραμένει: θα πρόκειται για πραγματικά επιχειρησιακά κέντρα ή για διοικητικά “κουτιά” χωρίς επαρκές επιστημονικό προσωπικό; Ο χρόνος θα δείξει καθώς μέχρι στιγμής η  εμπειρία δείχνει ότι ένα Επιχειρησιακό Κέντρο χωρίς ενσωματωμένη επιστημονική ανάλυση – μετεωρολογική, υδρολογική, γεωλογική – καταλήγει να λειτουργεί απλώς ως κόμβος μεταβίβασης πληροφοριών, όχι ως μηχανισμός πρόληψης.

Το νομοσχέδιο αναγνωρίζει, επιτέλους θεσμικά, ότι η πυρομετεωρολογία και η επιχειρησιακή μετεωρολογία δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασικό εργαλείο πολιτικής προστασίας. Προβλέπεται ειδική μονάδα στο ΕΣΚΕΔΙΚ, παρουσία μετεωρολόγων στη λήψη αποφάσεων και αξιοποίηση δεικτών επικινδυνότητας.  Η Ελλάδα βέβαια διαθέτει Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ), με μακρά εμπειρία σε επιχειρησιακές προγνώσεις, αλλά ταυτόχρονα αναπτύσσει παράλληλα σχήματα .  Ευελπιστούμε να είναι διακριτοί οι ρόλοι χωρίς επικαλύψεις αρμοδιοτήτων. Η ύπαρξη Ενιαίας Υδρολογικής Υπηρεσίας δεν αναφέρθηκε και έχουμε την άποψη ότι εδώ φτάνουμε ίσως στον πυρήνα του προβλήματος.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον συστηματικές, επαναλαμβανόμενες πλημμύρες, συχνά με μικρό υδρολογικό χρόνο αντίδρασης. Παρότι υπάρχουν επιστήμονες Υδρολόγοι , δεν υπάρχει Ενιαία Εθνική Υδρολογική Υπηρεσία και η υδρολογία παραμένει κατακερματισμένη μεταξύ υπουργείων, περιφερειών, πανεπιστημίων και ερευνητικών φορέων και δεν υπάρχει ένας θεσμικά υπεύθυνος φορέας που να λέει εγκαίρως: «σε αυτή τη λεκάνη απορροής, με αυτά τα δεδομένα, ο κίνδυνος είναι κρίσιμος». Το εύλογο ερώτημα λοιπόν είναι διπλό: Γιατί δεν δημιουργείται μια ενιαία Υπηρεσία Υδρολογίας; Και αν όχι, γιατί δεν ενσωματώνεται θεσμικά στην ΕΜΥ;  Διεθνώς, οι περισσότερες χώρες έχουν ενιαίες Υδρομετεωρολογικές Υπηρεσίες. Ο λόγος είναι απλός: η βροχή δεν είναι από μόνη της κίνδυνος· ο κίνδυνος προκύπτει όταν η βροχή συναντά το έδαφος, τη λεκάνη απορροής, τις υποδομές. 

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία διαθέτει δίκτυο παρατηρήσεων, επιχειρησιακή λειτουργία 24/7, εμπειρία σε προειδοποιήσεις, θεσμική ευθύνη απέναντι στο κράτος. Η ενσωμάτωση της Υδρολογίας στην ΕΜΥ – με αυτοτελή διεύθυνση, στελέχωση και επιχειρησιακή αρμοδιότητα – θα δημιουργούσε ενιαία αλυσίδα πρόγνωσης, άρα εκτίμησης κινδύνου και προειδοποίησης. Αντίθετα, η σημερινή πολυδιάσπαση ευνοεί το γνωστό φαινόμενο: όλοι είχαν δεδομένα, κανείς δεν είχε την ευθύνη. Το νέο πλαίσιο Πολιτικής Προστασίας πάντως κινείται σε σωστή κατεύθυνση ως προς τη φιλοσοφία. Σε επίπεδο δομών, διακρίνουμε ελλείψεις καθως οι τελικές δομές χρειάζονται μια διετία για να δημιουργηθούν.  Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η πρόληψη χωρίς επιστημονική ενότητα δεν λειτουργεί, τα εργαλεία χωρίς θεσμική υποχρέωση χρήσης απαξιώνονται και η διάχυση ευθυνών οδηγεί τελικά σε απουσία ευθύνης. Αν η χώρα θέλει πράγματι να περάσει από την «εκ των υστέρων διαχείριση» στην προληπτική ασφάλεια, το επόμενο βήμα είναι σαφές: ενιαία υδρομετεωρολογική αρχή, με επιχειρησιακή ευθύνη, είτε ως νέα Υπηρεσία Υδρολογίας είτε ως θεσμικά ενισχυμένη ΕΜΥ.

Το νομοσχέδιο εισάγει τέλος έναν θετικό θεσμό: την υποχρεωτική ετήσια έκθεση απολογισμού αντιπυρικής περιόδου στη Βουλή. Πρόκειται για βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Όμως η λογοδοσία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις πυρκαγιές. Οι πλημμύρες, ιδίως μετά τα γεγονότα σε Θεσσαλία, Εύβοια, Μάνδρα και αλλού, απαιτούν αντίστοιχο μηχανισμό αποτίμησης: ποια προειδοποίηση δόθηκε, ποιος την εξέδωσε, ποιος την έλαβε και ποιος αποφάσισε – ή δεν αποφάσισε.

Βρισκόμαστε εν αναμονή της διαβούλευσης , όπου θα μας δοθεί η δυνατότητα να εκφράσουμε πληρέστερα τις απόψεις μας όταν έχουμε στα χέρια μας όλο το Νομοσχέδιο.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect