Ιανουάριος 2026: Όταν η ατμόσφαιρα διαψεύδει τις πρώιμες εκτιμήσεις

 Η αποτίμηση του καιρού σε κλίμακα μήνα αποτελεί πάντοτε μια απαιτητική και πολυπαραγοντική διαδικασία, που δεν εξαντλείται στην απλή ανάγνωση ενός προγνωστικού χάρτη ή ενός στατιστικού δείκτη. Προϋποθέτει τη σύνθεση πραγματικών παρατηρήσεων από το πεδίο, την αξιολόγηση της βραχυπρόθεσμης και μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης, αλλά και την ερμηνεία ευρύτερων κλιματικών σημάτων, τα οποία συχνά λειτουργούν περισσότερο ως τάσεις παρά ως βεβαιότητες. Σε αυτό το πλαίσιο, ο μετεωρολόγος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη φυσική της ατμόσφαιρας και στην εγγενή της αβεβαιότητα — μια ισορροπία που σπάνια είναι απλή.

Ο Ιανουάριος του 2026 , όπως εξελίσσεται μέχρι τώρα , αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πολυπλοκότητας. Ένας μήνας που ξεκίνησε με ενδείξεις διαφορετικής εξέλιξης, βάσει των διαθέσιμων κλιματικών προγνώσεων και των πρώιμων σημάτων από τα μεγάλης κλίμακας κυκλοφοριακά πρότυπα, αλλά στην πορεία ανέδειξε την ικανότητα της ατμόσφαιρας να ανατρέπει ακόμη και τις πιο τεκμηριωμένες αρχικές εκτιμήσεις. Η δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ πολικών και υποτροπικών αερίων μαζών, οι μεταβολές στη γενική κυκλοφορία και οι χρονισμοί των διαταραχών αποδείχθηκαν καθοριστικοί για τη διαμόρφωση του τελικού καιρικού αποτυπώματος του μήνα. Η εμπειρία αυτή υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: η επιφυλακτικότητα δεν αφορά μόνο τις εποχικές προγνώσεις, όπου η αβεβαιότητα είναι εκ των πραγμάτων αυξημένη, αλλά ακόμη και την πρόγνωση των επόμενων ημερών. Η ατμόσφαιρα δεν εξελίσσεται γραμμικά και συχνά μικρές αποκλίσεις στην αρχική κατάσταση μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικά διαφορετικά αποτελέσματα. Γι’ αυτό και η συνεχής επανεκτίμηση των δεδομένων, η σύγκριση σεναρίων και η αποφυγή απόλυτων συμπερασμάτων αποτελούν βασικές αρχές της επιστημονικής μετεωρολογικής ανάλυσης.

Στην ανάλυση που ακολουθεί, θα επιχειρηθεί μια ψύχραιμη και τεκμηριωμένη αποτίμηση μέρους του Ιανουαρίου 2026, όχι μόνο ως καταγραφή καιρικών γεγονότων, αλλά ως μελέτη περίπτωσης για το πώς και γιατί οι αρχικές προσδοκίες μπορεί να διαψευστούν. Πρόκειται για ένα παράδειγμα που αναδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής ταπεινότητας απέναντι σε ένα σύστημα τόσο σύνθετο και ζωντανό όσο η ατμόσφαιρα — και που υπενθυμίζει ότι η πρόγνωση του καιρού παραμένει, παρά την τεχνολογική πρόοδο, μια διαρκής άσκηση κρίσης και ερμηνείας.

Η πραγματικότητα των πρώτων ημερών: θερμοκρασίες κάτω από τα κανονικά

Στον παραπάνω χάρτη, αποτυπώνονται οι  πραγματικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις στην Ευρώπη για το διάστημα 4–10 Ιανουαρίου 2026, όπου διακρίνεται ξεκάθαρα ότι το μεγαλύτερο μέρος της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης βρέθηκε κάτω από τα κλιματικά κανονικά επίπεδα. Ιδιαίτερα έντονες αρνητικές αποκλίσεις καταγράφονται στη Σκανδιναβία, στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη, σε τμήματα της Γερμανίας, της Πολωνίας και των Βαλκανίων. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν αφορά μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά ένα συνεκτικό μοτίβο ψύχους, που ήδη από τις πρώτες ημέρες του μήνα έθεσε σοβαρές βάσεις για ψυχρή μηνιαία ανωμαλία.

Το άμεσο μέλλον: έντονες και εκτεταμένες αρνητικές αποκλίσεις

Ο δεύτερος χάρτης,- που χρησιμοποιήσαμε και στο προηγούμενο άρθρο μας -αφορά τις προγνωστικές αποκλίσεις θερμοκρασίας για τις επόμενες ημέρες, όπου ενισχύει περαιτέρω την εικόνα του πολύ κρύου καιρού . Εδώ παρατηρούμε πολύ μεγάλες αρνητικές αποκλίσεις, με τιμές που σε ορισμένες περιοχές της ανατολικής Ευρώπης προσεγγίζουν ή και ξεπερνούν τους –10 έως –15°C σε σχέση με τα κανονικά.

Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο, διότι δείχνει ότι το ψυχρό μοτίβο δεν είναι παροδικό, επιβεβαιώνει την παρουσία εκτεταμένων ψυχρών αερίων μαζών και αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα ο Ιανουάριος να κλείσει συνολικά κάτω από τα κλιματικά μέσα. Με άλλα λόγια, η ψυχρή απόκλιση όχι μόνο συνεχίζεται, αλλά ενισχύεται χρονικά και χωρικά.

Οι πρώιμες εποχικές εκτιμήσεις: ένα θερμό σήμα που δεν επαληθεύτηκε

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο παραπάνω  χάρτης, ο οποίος βασίζεται σε πολυμοντελική εποχική πρόγνωση με αρχικοποίηση τον Δεκέμβριο του 2025. Εκεί, το σήμα για τον Ιανουάριο του 2026 ήταν σαφές για μήνα θερμότερο του κανονικού σε  μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Αυτό το αποτέλεσμα δεν ήταν αυθαίρετο, αλλά  βασίστηκε σε επιστημονικά δεδομένα , όπως στατιστικές συσχετίσεις, μεγάλης κλίμακας κυκλοφοριακά μοτίβα και κλιματικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ωστόσο, η πραγματική εξέλιξη του καιρού δείχνει ότι αυτό το σήμα δεν επαληθεύεται. Η ατμόσφαιρα ακολούθησε διαφορετική διαδρομή, με ισχυρότερη μεσημβρινή κυκλοφορία και συχνές ψυχρές εισβολές προς την Ευρώπη.

Η αναθεώρηση που «διάβασε» σωστά την τάση, αλλά ήταν "αργά"

Η εικόνα αλλάζει στον παραπάνω χάρτη, που προέρχεται από νεότερη εποχική εκτίμηση με αρχικοποίηση στις αρχές Ιανουαρίου 2026. Εκεί, για πρώτη φορά, αποτυπώνεται καθαρά μια ψυχρότερη του κανονικού τάση για μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Αυτό δείχνει ότι η επικαιροποίηση των αρχικών συνθηκών ήταν καθοριστική, η ατμόσφαιρα είχε ήδη «κλειδώσει» σε ψυχρό μοτίβο και τα νεότερα δεδομένα κατάφεραν να συλλάβουν καλύτερα τη δυναμική εξέλιξη.

Τι μας διδάσκει μέχρι στιγμής ο Ιανουάριος 2026

Το συμπέρασμα από όλα τα παραπάνω δεν είναι η αμφισβήτηση της επιστημονικής εγκυρότητας των πρώτων εκτιμήσεων. Αντιθέτως η αρχική εποχική πρόγνωση ήταν επιστημονικά τεκμηριωμένη με τα διαθέσιμα δεδομένα και η απόκλισή της από την πραγματικότητα αναδεικνύει τη χαοτική φύση της ατμόσφαιρας, ειδικά σε μεταβατικές περιόδους. Αυτό μας οδηγεί στην ανάγκη της συνεχούς αναθεώρησης και επαναξιολόγησης των προγνώσεων κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται στην πράξη. Ο Ιανουάριος του 2026 μας υπενθυμίζει ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο των κλιματικών και αριθμητικών μοντέλων, η ατμόσφαιρα εξακολουθεί να κρύβει «μυστικά» που μπορούν να αιφνιδιάσουν ακόμη και τα πιο αξιόπιστα κέντρα πρόγνωσης. Με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα ο Ιανουάριος 2026 εμφανίζει υψηλές πιθανότητες να καταγραφεί ως ψυχρότερος του κανονικού στην Ευρώπη, οι πραγματικές παρατηρήσεις και οι βραχυπρόθεσμες προγνώσεις υπερισχύουν πλέον των αρχικών εποχικών σημάτων και η επιστήμη δεν διαψεύδεται, αλλά εξελίσσεται μέσα από την ίδια τη δυναμική του καιρού. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα. Η κατανόηση της ατμόσφαιρας δεν είναι μια στατική γνώση, αλλά μια διαρκής διαδικασία παρατήρησης, προσαρμογής και ταπεινότητας απέναντι στη φύση.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Ένας αυθεντικός χειμωνιάτικος καιρός, όπως «πρέπει»

 Στο άρθρο αυτό θα σας μεταφέρουμε τη γενική εικόνα του καιρού, όπως αυτή διαμορφώνεται σε ευρωπαϊκή κλίμακα , αλλά και στη χώρα μας όπου θα επικρατήσει ένας καιρός καθαρά χειμωνιάτικος, με έμφαση στο κρύο, τον άνεμο και τη διάρκεια, αλλά χωρίς ιδιαίτερες ακρότητες ή ακραία φαινόμενα. Το ενδιαφέρον στοιχείο της περιόδου είναι η επανεμφάνιση –έστω και περιφερειακά– του Σιβηρικού Αντικυκλώνα, ενός συστήματος που τα τελευταία χρόνια δεν επηρέαζε συχνά τη χώρα μας με αυτόν τον τρόπο. Τέτοιου τύπου εξάρσεις, με ισχυρά υψηλά στην ανατολική Ευρώπη και ψυχρές ηπειρωτικές ροές προς τα Βαλκάνια, είχαμε να δούμε σποραδικά την τελευταία δεκαετία, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τους χειμώνες 2012, 2017–2018 και, σε πιο ήπια μορφή, τον χειμώνα του 2021. Δεν πρόκειται για επαναλήψεις ιστορικών χιονιάδων, αλλά για υπενθυμίσεις της φυσιολογικής χειμερινής κυκλοφορίας στην ευρύτερη περιοχή μας, όταν ο ευρασιατικός αντικυκλώνας «ξυπνά» και επηρεάζει, έστω και έμμεσα, τη Μεσόγειο. Όπως αναφέραμε και στο προχθεσινό άρθρο μας με τίτλο "Τα καλά νέα για τον καιρό",το επόμενο δεκαήμερο δεν θα χαρακτηρίζεται από μια θεαματική «έφοδο» ψύχους προς τη χώρα μας, αλλά από κάτι πιο γνώριμο στη μετεωρολογική πράξη. Τη σκιά και την περιφερειακή επιρροή του Σιβηρικού Αντικυκλώνα.

Χάρτης Μέσης Στάθμης Πίεσης Επιφανείας

Ο ισχυρός αντικυκλώνας εγκαθίσταται στην ανατολική και βορειοανατολική Ευρώπη, με πιέσεις άνω των 1035–1040 hPa. Ο πυρήνας του παραμένει μακριά από τη Μεσόγειο, ωστόσο εκτείνει ράχη προς τα Βαλκάνια, δημιουργώντας μια σταθερή βαροβαθμίδα ανατολικού -βορειοανατολικού ρεύματος . Αυτή η διάταξη είναι αρκετή για να μεταφέρει ψυχρότερες αέριες μάζες προς την περιοχή μας, χωρίς όμως τα χαρακτηριστικά ενός κλασικού χιονιά.

Χάρτης Ανέμων Επιφανείας στα 10m

Η επιφανειακή κυκλοφορία δείχνει επικράτηση ΒΑ ανέμων, ενισχυμένων κυρίως στο Αιγαίο. Δεν πρόκειται για παροδικό πέρασμα, αλλά για εμμονή: άνεμοι που επιμένουν και εντείνουν την αίσθηση ψύχους, ιδιαίτερα στα ανατολικά και νησιωτικά τμήματα. Στο Ιόνιο, οι ροές είναι πιο εξασθενημένες  καθώς η δυτική Μεσόγειος δεν συμμετέχει ενεργά στο μπλοκάρισμα. Υπάρχουν όμως χαμηλά που και εκεί πρόσκαιρα θα ενισχύσουν το πεδίο των ανέμων.

Χάρτης Απόκλισης της Θερμοκρασίας Επιφανείας από τις κανονικές Τιμές

Οι θερμοκρασιακές αποκλίσεις αποκαλύπτουν τον ρόλο μας στο σκηνικό. Η Ελλάδα βρίσκεται στο δυτικό άκρο μιας εκτεταμένης ψυχρής δεξαμενής που καλύπτει τη Ρωσία, την Ουκρανία και τμήματα της ανατολικής Ευρώπης, με ανωμαλίες έως και −10 ή −15°C στον πυρήνα της. Σε εμάς, οι αποκλίσεις είναι σαφώς μικρότερες, αλλά επαρκείς για θερμοκρασίες κάτω από τα κανονικά επίπεδα, νυχτερινό παγετό στα ηπειρωτικά, έντονη ψυχρή αίσθηση λόγω ανέμου. Δεν βρισκόμαστε στον «σκληρό πυρήνα» του ψύχους, αλλά βρισκόμαστε όμως στην επιρροή του.

Χάρτης περιοχών Υετού 

Η αντικυκλωνική κυκλοφορία στη κεντρική και βόρεια Ευρώπη περιορίζει τα φαινόμενα. Εκεί όπου εμφανίζεται υετός, αυτό συμβαίνει κυρίως στο νότιο και ανατολικό Αιγαίο, στην Κρήτη, και σε σχεδόν όλα τα τμήματα της Κεντριής και Ανατολικής Μεσογείου. Ο μηχανισμός είναι γνωστός. Η ψυχρή, ξηρή ηπειρωτική ροή συναντά θερμότερες θαλάσσιες επιφάνειες, δημιουργώντας τοπική αστάθεια. Έτσι προκύπτουν  βροχές, χιονοπτώσεις κυρίως σε ορεινά και ημιορεινά, χωρίς ενδείξεις για γενικευμένα ή παρατεταμένα φαινόμενα στα πεδινά.

Στο βίντεο που ακολυθεί μπορείτε να δείτε την εξέλιξη του υετού για όλη την ερχόμενη εβδομάδα , όπου λόγω της έλευσης χαμηλού στο Ιόνιο , λαμβάνει υψηλές τιμές την Τετάρτη και Πέμπτη. Σε γενικές γραμμές οι βροχές θα είναι πολλές σε μεγάλο μέροις της χώρας.

Με βάση τα παραπάνω το επόμενο δεκαήμερο δεν θα μετρηθεί με την ένταση των φαινομένων, αλλά με τη διάρκεια και την αίσθηση του χειμώνα. Το σκηνικό θα διαμορφωθεί από το γνώριμο τρίπτυχο του ψύχους, του ανέμου και της επιμονής του καιρού, χωρίς εξάρσεις αλλά με σαφή χειμερινή ταυτότητα. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στον πυρήνα του Σιβηρικού Αντικυκλώνα· βρίσκεται όμως στην περιφέρειά του. Και στη μετεωρολογία, η περιφέρεια συχνά αρκεί για να αφήσει το αποτύπωμά της: έναν καιρό λιγότερο εντυπωσιακό, αλλά σταθερά ψυχρό, με τη σιωπηλή, επίμονη παρουσία του χειμώνα να καθορίζει την καθημερινότητα.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Η Γη δεν φοβάται τη ζέστη – τη θυμάται

 Στο δημόσιο πεδίο, η κλιματική συζήτηση τα τελευταία χρόνια κυριαρχείται από διαδοχικούς τίτλους: «το πιο ζεστό έτος», «ο πιο ζεστός μήνας», «η πιο θερμή περίοδος από τότε που υπάρχουν μετρήσεις». Οι διατυπώσεις αυτές δεν είναι λανθασμένες ως προς τα δεδομένα που περιγράφουν· είναι όμως αποσπασματικές. Αφορούν ένα ελάχιστο χρονικό παράθυρο —μερικές δεκαετίες ή, στην καλύτερη περίπτωση, έναν αιώνα — μέσα σε μια κλιματική ιστορία εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών. Η επιστήμη του παλαιοκλίματος δείχνει ότι τα σημερινά «ρεκόρ» είναι στατιστικά γεγονότα ενός ψυχρού γεωλογικού καθεστώτος. Ζούμε ακόμη μέσα στο Ύστερο Καινοζωικό παγετώδες περιβάλλον, μια περίοδο όπου η Γη είναι ψυχρότερη από τον μακροχρόνιο μέσο όρο της ιστορίας της. Όταν λοιπόν συγκρίνουμε τον Ιανουάριο ενός έτους με τον Ιανουάριο του προηγούμενου, χωρίς αναφορά στο γεωλογικό υπόβαθρο, χάνουμε το πλαίσιο και υπερφορτώνουμε την πληροφορία με συναισθηματικό βάρος.

ΕΙΚΌΝΑ- ΣΧΟΛΙΑ : Οι παγκόσμιες θερμοκρασίες στην επιφάνεια ήταν γενικά υψηλές καθ' όλη τη διάρκεια του Παλαιόκαινου και του Ηώκαινου, με μια ιδιαίτερα θερμή απότομη αύξηση στα όρια μεταξύ των δύο γεωλογικών εποχών περίπου 56 εκατομμύρια χρόνια πριν. Οι θερμοκρασίες στο μακρινό παρελθόν συνάγονται από υποκατάστατα, στην προκειμένη περίπτωση, αναλογίες ισοτόπων οξυγόνου από απολιθωμένα τρηματοφόρα, μονοκύτταρους θαλάσσιους οργανισμούς. Το "Q" σημαίνει Τεταρτογενές. Το γραφικό δημιουργήθηκε με χρήση δεδομένων από τους Zachos και Hansen, με τη βοήθεια της Δρ. Carrie Morrill, Διευθύντριας της Παγκόσμιας Υπηρεσίας Δεδομένων για την Παλαιοκλιματολογία.

Στη σύγχρονη δημόσια συζήτηση για το κλίμα, λίγες λέξεις φορτίζονται τόσο έντονα όσο η «θέρμανση». Συχνά παρουσιάζεται ως κάτι πρωτοφανές, επικίνδυνο και εκτός ιστορικού πλαισίου. Όμως η ματιά στη βαθιά γεωλογική ιστορία της Γης μάς υποχρεώνει σε μια πιο ψύχραιμη και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση. Ο πλανήτης μας υπήρξε επί μακρόν θερμότερος από σήμερα — και μάλιστα πολύ θερμότερος. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της πολύπλοκης ζωής, η Γη βρισκόταν σε καθεστώς "greenhouse" και όχι "icehouse". Δεν υπήρχαν μόνιμα πολικά καλύμματα πάγου, η στάθμη της θάλασσας ήταν υψηλότερη και τα οικοσυστήματα άκμαζαν. Τα θηλαστικά —συμπεριλαμβανομένου του εξελικτικού μας ανθρώπινου είδους — εμφανίστηκαν και διαφοροποιήθηκαν σε θερμότερους κόσμους, ενώ η βιοποικιλότητα συχνά κορυφωνόταν σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών και αυξημένου CO₂. Η ζωή όχι μόνο επιβίωσε σε αυτά τα «θερμοκήπια», αλλά άνθισε.

Η τρέχουσα ψυχρή φάση του πλανήτη, με μόνιμους πάγους και πολικές παγοκρηπίδες, είναι στην πραγματικότητα η εξαίρεση. Το "icehouse" καθεστώς στο οποίο ζούμε τα τελευταία περίπου 34 εκατομμύρια χρόνια αποτελεί μια σύντομη παρένθεση στην ιστορία της Γης — όχι τον κανόνα.

Η Καινοζωική Εποχή, η λεγόμενη «Εποχή των Θηλαστικών», ξεκίνησε πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια σε έναν πλανήτη θερμό, υγρό και εξαιρετικά παραγωγικό. Η Ανταρκτική καλυπτόταν από δάση, κροκόδειλοι ζούσαν σε πολικές περιοχές και το CO₂ συχνά ξεπερνούσε τα 1000 ppm. Κι όμως, σταδιακά και σε βάθος δεκάδων εκατομμυρίων ετών, η Γη άρχισε να ψύχεται. Αυτή η μακρόχρονη μετάβαση αποτυπώνεται με εντυπωσιακή καθαρότητα στις παλαιογεωγραφικές και παλαιοκλιματικές ανασυνθέσεις του Christopher Scotese . Οι παγκόσμιες καμπύλες θερμοκρασίας δείχνουν επαναλαμβανόμενες «κορυφές» θερμότητας στον Παλαιοζωικό, Μεσοζωικό και πρώιμο Καινοζωικό, και βαθιές «κοιλάδες» ψύχους που συνδέονται με την τρέχουσα παγετώδη περίοδο.

Ο βασικός μακροπρόθεσμος μηχανισμός αυτής της ψύξης δεν ήταν κάποια κλιματική καταστροφή, αλλά η σταδιακή πτώση του ατμοσφαιρικού CO₂. Η ανύψωση των Ιμαλαΐων και του Θιβέτ ενίσχυσε τη χημική αποσάθρωση των πυριτικών πετρωμάτων, δεσμεύοντας διοξείδιο του άνθρακα, ενώ παράλληλα μειώθηκε η ηφαιστειακή εκπομπή. Στα τέλη του Καινοζωικού, τα επίπεδα CO₂ είχαν πέσει κάτω από τα 500 ppm — τιμές που ιστορικά συνδέονται με ψυχρότερα κλίματα. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η αναδιάταξη των ωκεάνιων διαδρόμων. Το άνοιγμα του Πορθμού του Drake και της Τασμανίας επέτρεψε την εγκαθίδρυση του Ανταρκτικού Περιπολικού Ρεύματος, απομονώνοντας θερμικά την Ανταρκτική και ευνοώντας τη δημιουργία παγοκαλυμμάτων. Η μετάβαση από το θερμοκήπιο στο icehouse ολοκληρώθηκε απότομα πριν από 34 εκατομμύρια χρόνια, κατά τη μετάβαση Ηωκαίνου–Ολιγοκαίνου, όταν η απότομη πτώση του CO₂, ενισχυμένη από τροχιακές μεταβολές, πυροδότησε την ταχεία παγοποίηση της Ανταρκτικής. Το Ανταρκτικό Περιπολικό Ρεύμα περιστρέφεται γύρω από την Ανταρκτική ανεμπόδιστο στο πέρασμά του, χωρίς να παρεμβάλλεται κάποια ήπειρος. Η ροή του είναι τόσο ισχυρή που λειτουργεί σαν ασπίδα, και εμποδίζει τις ζεστές επιφανειακές θαλάσσιες μάζες να φτάνουν κοντά στην Ανταρκτική, προστατεύοντας έτσι το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής.

Η μελέτη του καθηγητή Δημήτρη Ευαγγελινού με τίτλο «Η γέννηση του σύγχρονου Ανταρκτικού Περιπολικού Ρεύματος στα τέλη του Μειόκαινου» που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Geoscience, ανατρέπει την μέχρι σήμερα επιστημονική γνώση για το χρόνο και τον τρόπο που εμφανίστηκε το Ανταρκτικό Περιπολικό Ρευμα. Επίσης, η μελέτη δημιουργεί νέα ερωτήματα για την αλληλεπίδραση του ρεύματος, με τους παγετώνες στην Ανταρκτική και το κλίμα της Γης, τόσο στο γεωλογικό παρελθόν, όσο και στην μελλοντική κλιματική αλλαγή. Στην πρωτοποριακή τους έρευνα ο Δρ. Δημήτρης Ευαγγελινός με την ομάδα του, χρησιμοποίησαν καινοτόμες τεχνικές που συνδυάζουν ισότοπα νεοδυμίου σε απολιθωμένα δόντια και κόκαλα ψαριών και μετρήσεις κοκκομετρίας από θαλάσσια ιζήματα που συλλέχθηκαν από τον πυθμένα του Νοτίου Ωκεανού, με σκοπό να μελετήσουν την ιστορία της δημιουργίας του Ανταρκτικού Περιπολικού Ρεύματος, κατά την διάρκεια των τελευταίων τριάντα ένα εκατομμύρια ετών.

Η ιστορική αυτή προοπτική δεν ακυρώνει τη σύγχρονη συζήτηση για τις ανθρωπογενείς επιδράσεις στο κλίμα. Τη συμπληρώνει. Μας υπενθυμίζει ότι η Γη έχει «μνήμη» θερμότητας, ανθεκτικότητας και μεγάλων φυσικών ταλαντώσεων. Από αυτή τη σκοπιά, το πραγματικά ασυνήθιστο δεν είναι λίγοι βαθμοί παραπάνω, αλλά το γεγονός ότι θεωρούμε «φυσιολογική» μια από τις ψυχρότερες φάσεις της ιστορίας του πλανήτη.

 Ακόμη και η σύγχρονη συνθετική αξιολόγηση του παλαιοκλίματος από το IPCC αναγνωρίζει ότι η τρέχουσα κλιματική κατάσταση πρέπει να ερμηνεύεται σε σχέση με φυσικές κλιματικές μεταβολές μεγάλης κλίμακας, με χρονικές σταθερές που υπερβαίνουν κατά πολύ τον ανθρώπινο πολιτικό και οικονομικό ορίζοντα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σημερινές αλλαγές είναι αδιάφορες ή χωρίς συνέπειες για τις ανθρώπινες κοινωνίες. Σημαίνει όμως ότι ο πλανήτης δεν είναι το ευάλωτο σύστημα που συχνά παρουσιάζεται στον δημόσιο λόγο. Η Γη έχει αντέξει θερμότερους ωκεανούς, υψηλότερες στάθμες θάλασσας και ατμόσφαιρες πλουσιότερες σε CO₂. Εκεί που πράγματι εντοπίζεται η πρόκληση δεν είναι η «αντοχή της Γης», αλλά η προσαρμοστικότητα των κοινωνιών, των υποδομών και των οικονομιών μας σε μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Η κλιματική συζήτηση, αν θέλει να είναι επιστημονικά έντιμη και κοινωνικά χρήσιμη, οφείλει να στηρίζεται στη φυσική, τη γεωλογία και τον χρόνο — όχι στον φόβο και στους αποκομμένους τίτλους. Ο γεωλογικός χρόνος μας υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: η ζέστη δεν είναι ο εχθρός της Γης. Το ερώτημα δεν είναι αν ο πλανήτης θα αντέξει, αλλά αν εμείς θα επιλέξουμε να σχεδιάσουμε το μέλλον με γνώση, μέτρο και επιστημονική σοβαρότητα, αντί με πανικό και απλουστεύσεις. Το αρχείο απολιθωμάτων της Γης συνδέει την ξαφνική κλιματική αλλαγή με την εξαφάνιση, για παράδειγμα στα θαλάσσια ασπόνδυλα και τα θαλάσσια θηλαστικά. Οι άνθρωποι πιθανότατα δεν θα εξαφανιστούν, αλλά η απώλεια της κλιματικής σταθερότητας που έχει επιμείνει σε όλη την ιστορία του πολιτισμού θα σημάνει πρωτοφανείς προκλήσεις προσαρμογής: άνοδος της στάθμης της θάλασσας και απώλεια παράκτιων υποδομών, μεταβολές στο περιφερειακό κλίμα που επηρεάζουν την παραγωγή τροφίμων, απώλεια αξιόπιστων αποθεμάτων νερού, περισσότερες πλημμύρες και πυρκαγιές και αυξημένη εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών.

Κανείς άνθρωπος δεν έζησε στη Γη για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της. Δεν παίξαμε κανένα ρόλο στις συνθήκες θερμοκηπίου του πλανήτη στο αρχαίο παρελθόν. Αλλά η ιστορία του πλανήτη μας δείχνει ότι το διοξείδιο του άνθρακα έχει ισχυρή επίδραση στο κλίμα και ότι η ταχεία κλιματική αλλαγή προκαλεί σημαντικές διαταραχές στα ζώα και τα φυτά. Μπορούμε να μάθουμε από την ιστορία της Γης πώς λειτουργεί το κλιματικό μας σύστημα. Ο ρόλος μας είναι αναμφισβήτητος, αλλά το ίδιο ισχύει και για την ικανότητά μας να αλλάξουμε το μέλλον με τρόπους που θα βελτιώσουν τη ζωή των ανθρώπων και άλλων ζωντανών οργανισμών στις επόμενες γενιές.

Πηγές : Christopher R. Scotese (2021). Phanerozoic paleotemperatures: The Earth’s changing climate during the last 540 million years. / James C. Zachos, Pagani, M., Sloan, L., Thomas, E., & Billups, K. (2001). Trends, rhythms, and aberrations in global climate 65 Ma to present.  / IPCC (2021–2023). Sixth Assessment Report (AR6), Working Group I – The Physical Science Basis, κεφάλαια παλαιοκλίματος/  Zachos, J. C., Dickens, G. R., & Zeebe, R. E. (2008). An early Cenozoic perspective on greenhouse warming and carbon-cycle dynamics. Nature, 451, 279–283. /Late Miocene onset of the modern Antarctic Circumpolar Current .Dimitris Evangelinos

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Τα καλά νέα για τον καιρό ...

 Η ατμόσφαιρα πάνω από την Ευρώπη μπαίνει ξανά σε καθαρά χειμερινή τροχιά. Οι μεγάλης κλίμακας κυκλοφορίες μας δείχνουν ψυχρές αέριες μάζες στα βορειοανατολικά, την ώρα που η Μεσόγειος παραμένει θερμικά ενεργή και έτοιμη να τροφοδοτήσει βαρομετρικά χαμηλά. Σε αυτό το δυναμικό πεδίο σύγκρουσης ψύχους και υγρασίας, ο καιρός της Ελλάδας ετοιμάζεται να θυμίσει από βδομάδα ότι ο χειμώνας δεν είναι απλώς παρών — αλλά βρίσκεται στο πιο ουσιαστικό του στάδιο. Οι επόμενες ημέρες δεν μιλούν για μεταβατική περίοδο, αλλά για χειμερινό καιρό  εκεί όπου η φυσική της ατμόσφαιρας παίρνει ξανά τον πρώτο λόγο.Οι παρακάτω χάρτες συγκλίνουν σε ένα σαφές χειμερινό σενάριο για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου:

Υετός (GFS Days 7–10) : Ο παραπάνω χάρτης συγκλίνei σε ένα σαφές χειμερινό σενάριο για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου Διακρίνεται ζώνη αυξημένων αθροιστικού υετού στην Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο, με έμφαση στην Ελλάδα, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Τα ύψη βροχής είναι αξιόλογα, ιδιαίτερα στα κεντρικά και νότια τμήματα της χώρας, κάτι που συνάδει με ενεργή βαρομετρική δραστηριότητα.

Θερμοκρασιακές ανωμαλίες 2 m : Οι έντονα αρνητικές αποκλίσεις στη ΒΑ και Α Ευρώπη υποδηλώνουν καθοδική κίνηση ψυχρών ηπειρωτικών αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια και το Αιγαίο. Η Ελλάδα βρίσκεται στη ζώνη μετάβασης, όπου το ψύχος δεν είναι ακραίο στα πεδινά, αλλά επαρκές για χειμερινό υετό και χιονοπτώσεις στα ορεινά.

 

Υποεποχιακές ανωμαλίες υετού (19–26 & 26 Ιανουαρίου – 2 Φεβρουαρίου)

 

Και οι δύο περίοδοι δείχνουν θετικές ανωμαλίες βροχόπτωσης στη Μεσόγειο και ειδικά στην περιοχή της Ελλάδας, σε αντίθεση με την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη όπου κυριαρχεί πιο ξηρό μοτίβο. Αυτό ενισχύει την εικόνα επαναλαμβανόμενων χαμηλών στην Κεντρική Μεσόγειο. Οι προγνώσεις αυτές μας δίνουν μια ικανοποιητική τάση του καιρού για το επόμενο 15ημερο. 

Το τελικό μας συμπέρασμα είναι ότι οι ψυχρές μάζες από τα βορειοανατολικά της Ευρώπης, σε συνδυασμό με χαμηλά βαρομετρικά της Κεντρικής Μεσογείου, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για: πολύ καλά ύψη βροχής στα κεντρικά και νότια της χώρας χιονοπτώσεις στα ορεινά της κεντρικής και νότιας ηπειρωτικής Ελλάδας και διατήρηση καθαρά χειμερινών χαρακτηριστικών του καιρού

Το ότι η θερμοκρασία θα πέσει αισθητά από την Κυριακή και για λίγες μέρες ακόμη,  διακρίνεται στο παρακάτω μετεώγραμμα της Αθήνας , ενω αργότερα η θερμοκρασία επανέρχεται σε κανονικές τιμές για την εποχή με ικανοποιητικά ύψη υετού , χωρίς όμως ακραίες τιμές. Τα κλιματικά δεδομένα επιβεβαιώνονται και από τα αριθμητικά μοντέλα δίνοντας μας μια ικανοποιητική εικόνα για την τάση του καιρού των επομένων ημερών 

 

Ο χειμώνας δεν τελείωσε. Βρισκόμαστε ουσιαστικά στα μέσα της διαδρομής του, με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία να θυμίζει ότι ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος παραμένουν οι κατεξοχήν μήνες των οργανωμένων χειμερινών επεισοδίων.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Ο ρόλος των ισχυρών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στα media και στα social

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει κάτι ξεκάθαρο: όσο πιο ισχυρή, ορατή και σύγχρονη είναι η παρουσία των κεντρικών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στη δημόσια σφαίρα, τόσο λιγότερο χώρο βρίσκουν οι αυθαίρετες, πρόχειρες ή εντελώς λανθασμένες προγνώσεις από μεμονωμένους «παίκτες» της πληροφόρησης. Εκεί όπου η επίσημη φωνή απουσιάζει ή περιορίζεται, δημιουργείται κενό. Και το κενό αυτό, ειδικά στην εποχή των social media, γεμίζει γρήγορα – όχι πάντα με ποιότητα.

Η πληροφορία ως σύστημα, όχι ως άποψη

Η μετεωρολογική πρόγνωση δεν είναι προσωπική άποψη. Είναι αποτέλεσμα δικτύων παρατήρησης, αριθμητικών μοντέλων, επιστημονικής επαλήθευσης, και –κυρίως– συλλογικής ευθύνης.

Οι κεντρικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες διαθέτουν αυτή τη θεσμική υποδομή. Όταν όμως η πρόγνωση δεν «φτάνει» έγκαιρα, με κατανοητό και σύγχρονο τρόπο στον πολίτη, τότε το πεδίο καταλαμβάνεται από αποσπασματικές αναγνώσεις χαρτών, υπερβολές, ή σκόπιμη κινδυνολογία για λόγους προβολής.

Ελλάδα και Ιταλία: υψηλή διείσδυση, χαμηλό φίλτρο

Στην Ελλάδα όσο και στην Ιταλία παρατηρείται έντονη διείσδυση «φάλτσων» προγνώσεων στο δημόσιο πεδίο. Η εικόνα είναι γνώριμη: τίτλοι ακραίων φαινομένων χωρίς πλαίσιο, μεμονωμένοι μετεωρολόγοι ή αυτοαποκαλούμενοι «αναλυτές» που προβάλλουν προσωπικά σενάρια, συχνά χωρίς καμία θεσμική ευθύνη. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς επιστημονικό λάθος. Είναι κοινωνικός αποπροσανατολισμός καθώς οι πολίτες δεν ξέρουν ποιον να πιστέψουν, κόπωση από συνεχή «έκτακτα», υποβάθμιση των πραγματικά επικίνδυνων προειδοποιήσεων.

Σε αυτό συμβάλλει και η απουσία σαφούς νομικού πλαισίου. Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες για το ποιος, πώς και με ποια ευθύνη επικοινωνεί επιχειρησιακές προγνώσεις κινδύνου. Οι κυρώσεις είναι ανύπαρκτες και η έννοια της θεσμικής ευθύνης συχνά συγχέεται με την ελευθερία της έκφρασης.

Η περίπτωση της Ελλάδας και η χαμένη ευκαιρία της επίσημης φωνής

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ) διαθέτει επιστημονική αξιοπιστία, ιστορικό βάθος και επιχειρησιακή εμπειρία. Διαθέτει επίσης λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα. Εκεί όμως συχνά σταματά η παρουσία της. Η φωνή της ΕΜΥ δεν έχει καθημερινό ρυθμό, δεν χρησιμοποιεί τα social , δεν έχει σύγχρονη γλώσσα, δεν «σπάει» την πληροφορία σε μορφή κατάλληλη για τα media, δεν απαντά άμεσα στον θόρυβο της παραπληροφόρησης.

Αποτέλεσμα; Η επίσημη και αξιόπιστη πρόγνωση χάνεται μέσα στην καθημερινή υπερπληροφόρηση, ενώ ο πολίτης στρέφεται σε ό,τι είναι πιο εντυπωσιακό – όχι απαραίτητα πιο σωστό.

Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας: Met Office

Στον αντίποδα, το Met Office στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής πρακτικής. Δεν αρκείται στην έκδοση δελτίων. Έχει ισχυρή, συνεχή παρουσία στα media. Παράγει γραφικά και βίντεο προσαρμοσμένα στη γλώσσα των πολιτών. Χρησιμοποιεί ενεργά τα social media με ενιαίο ύφος και σαφή ιεράρχηση κινδύνων. Και –το σημαντικότερο– οι ίδιοι οι μετεωρολόγοι του Met Office διατηρούν επίσημo blog, όπου εξηγούν το «γιατί» πίσω από την πρόγνωση, προσθέτουν επιστημονικό πλαίσιο και απαντούν σε εύλογες απορίες.

Έτσι, η θεσμική φωνή δεν είναι απρόσωπη. Έχει πρόσωπο, συνέπεια και αξιοπιστία. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι «φάλτσες» προγνώσεις δεν βρίσκουν εύκολα έδαφος.

Το συμπέρασμα είναι πολιτικό – όχι μόνο επιστημονικό

Όσο πιο ισχυρή είναι η κεντρική Μετεωρολογική Υπηρεσία τόσο μειώνεται ο χώρος της αυθαιρεσίας, τόσο προστατεύεται ο πολίτης, τόσο ενισχύεται η Πολιτική Προστασία. Η απουσία ισχυρής επίσημης επικοινωνίας δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Είναι παράγοντας κινδύνου. Και σε μια εποχή κλιματικής αστάθειας, αυτός ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τον καιρό – αφορά την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και τελικά τη δημοκρατική ποιότητα της πληροφόρησης.

Αν θέλουμε λιγότερα «φάλτσα», δεν αρκεί να τα καταγγέλλουμε. Πρέπει να ενισχύσουμε τον μαέστρο. Και στην πρόγνωση του καιρού, ο μαέστρος οφείλει να είναι η ισχυρή, σύγχρονη και παρούσα Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect