Ο ρόλος των ισχυρών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στα media και στα social

Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει κάτι ξεκάθαρο: όσο πιο ισχυρή, ορατή και σύγχρονη είναι η παρουσία των κεντρικών Εθνικών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών στη δημόσια σφαίρα, τόσο λιγότερο χώρο βρίσκουν οι αυθαίρετες, πρόχειρες ή εντελώς λανθασμένες προγνώσεις από μεμονωμένους «παίκτες» της πληροφόρησης. Εκεί όπου η επίσημη φωνή απουσιάζει ή περιορίζεται, δημιουργείται κενό. Και το κενό αυτό, ειδικά στην εποχή των social media, γεμίζει γρήγορα – όχι πάντα με ποιότητα.

Η πληροφορία ως σύστημα, όχι ως άποψη

Η μετεωρολογική πρόγνωση δεν είναι προσωπική άποψη. Είναι αποτέλεσμα δικτύων παρατήρησης, αριθμητικών μοντέλων, επιστημονικής επαλήθευσης, και –κυρίως– συλλογικής ευθύνης.

Οι κεντρικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες διαθέτουν αυτή τη θεσμική υποδομή. Όταν όμως η πρόγνωση δεν «φτάνει» έγκαιρα, με κατανοητό και σύγχρονο τρόπο στον πολίτη, τότε το πεδίο καταλαμβάνεται από αποσπασματικές αναγνώσεις χαρτών, υπερβολές, ή σκόπιμη κινδυνολογία για λόγους προβολής.

Ελλάδα και Ιταλία: υψηλή διείσδυση, χαμηλό φίλτρο

Στην Ελλάδα όσο και στην Ιταλία παρατηρείται έντονη διείσδυση «φάλτσων» προγνώσεων στο δημόσιο πεδίο. Η εικόνα είναι γνώριμη: τίτλοι ακραίων φαινομένων χωρίς πλαίσιο, μεμονωμένοι μετεωρολόγοι ή αυτοαποκαλούμενοι «αναλυτές» που προβάλλουν προσωπικά σενάρια, συχνά χωρίς καμία θεσμική ευθύνη. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς επιστημονικό λάθος. Είναι κοινωνικός αποπροσανατολισμός καθώς οι πολίτες δεν ξέρουν ποιον να πιστέψουν, κόπωση από συνεχή «έκτακτα», υποβάθμιση των πραγματικά επικίνδυνων προειδοποιήσεων.

Σε αυτό συμβάλλει και η απουσία σαφούς νομικού πλαισίου. Δεν υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες για το ποιος, πώς και με ποια ευθύνη επικοινωνεί επιχειρησιακές προγνώσεις κινδύνου. Οι κυρώσεις είναι ανύπαρκτες και η έννοια της θεσμικής ευθύνης συχνά συγχέεται με την ελευθερία της έκφρασης.

Η περίπτωση της Ελλάδας και η χαμένη ευκαιρία της επίσημης φωνής

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ) διαθέτει επιστημονική αξιοπιστία, ιστορικό βάθος και επιχειρησιακή εμπειρία. Διαθέτει επίσης λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα. Εκεί όμως συχνά σταματά η παρουσία της. Η φωνή της ΕΜΥ δεν έχει καθημερινό ρυθμό, δεν χρησιμοποιεί τα social , δεν έχει σύγχρονη γλώσσα, δεν «σπάει» την πληροφορία σε μορφή κατάλληλη για τα media, δεν απαντά άμεσα στον θόρυβο της παραπληροφόρησης.

Αποτέλεσμα; Η επίσημη και αξιόπιστη πρόγνωση χάνεται μέσα στην καθημερινή υπερπληροφόρηση, ενώ ο πολίτης στρέφεται σε ό,τι είναι πιο εντυπωσιακό – όχι απαραίτητα πιο σωστό.

Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας: Met Office

Στον αντίποδα, το Met Office στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής πρακτικής. Δεν αρκείται στην έκδοση δελτίων. Έχει ισχυρή, συνεχή παρουσία στα media. Παράγει γραφικά και βίντεο προσαρμοσμένα στη γλώσσα των πολιτών. Χρησιμοποιεί ενεργά τα social media με ενιαίο ύφος και σαφή ιεράρχηση κινδύνων. Και –το σημαντικότερο– οι ίδιοι οι μετεωρολόγοι του Met Office διατηρούν επίσημo blog, όπου εξηγούν το «γιατί» πίσω από την πρόγνωση, προσθέτουν επιστημονικό πλαίσιο και απαντούν σε εύλογες απορίες.

Έτσι, η θεσμική φωνή δεν είναι απρόσωπη. Έχει πρόσωπο, συνέπεια και αξιοπιστία. Και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι «φάλτσες» προγνώσεις δεν βρίσκουν εύκολα έδαφος.

Το συμπέρασμα είναι πολιτικό – όχι μόνο επιστημονικό

Όσο πιο ισχυρή είναι η κεντρική Μετεωρολογική Υπηρεσία τόσο μειώνεται ο χώρος της αυθαιρεσίας, τόσο προστατεύεται ο πολίτης, τόσο ενισχύεται η Πολιτική Προστασία. Η απουσία ισχυρής επίσημης επικοινωνίας δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Είναι παράγοντας κινδύνου. Και σε μια εποχή κλιματικής αστάθειας, αυτός ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τον καιρό – αφορά την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και τελικά τη δημοκρατική ποιότητα της πληροφόρησης.

Αν θέλουμε λιγότερα «φάλτσα», δεν αρκεί να τα καταγγέλλουμε. Πρέπει να ενισχύσουμε τον μαέστρο. Και στην πρόγνωση του καιρού, ο μαέστρος οφείλει να είναι η ισχυρή, σύγχρονη και παρούσα Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Συλλεκτήρες ομβρίων, πλημμύρες και ο ρόλος του χιονιού στα ελληνικά βουνά

 

Τα τελευταία χρόνια επανέρχεται με ένταση η συζήτηση ότι «πάει χαμένο» ένα μεγάλο μέρος της βροχής. Κάθε ισχυρό επεισόδιο υετού, κάθε πλημμύρα σε αστικό ή πεδινό περιβάλλον, φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ανάγκη για ταμιευτήρες και συλλεκτήρες ομβρίων. Όχι μόνο ως απάντηση στη λειψυδρία, αλλά και ως εργαλείο ουσιαστικής αντιπλημμυρικής προστασίας. Η εμπειρία, όμως, δείχνει ότι τέτοιες λύσεις δεν είναι πανάκεια ούτε εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο παντού. Οι συλλεκτήρες και οι ταμιευτήρες προϋποθέτουν συγκεκριμένες κλιματικές και γεωμορφολογικές συνθήκες: επαρκές ύψος και συχνότητα βροχοπτώσεων, κατάλληλο ανάγλυφο, εδάφη που επιτρέπουν είτε αποθήκευση είτε ελεγχόμενη διήθηση. Δεν είναι όλα τα μέρη εξίσου κατάλληλα. Εκεί όμως που μπορούν να εφαρμοστούν σωστά, αποτελούν διπλό όφελος: μειώνουν την αιχμή της απορροής –άρα και τον κίνδυνο πλημμυρών– και ταυτόχρονα αυξάνουν τα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα.

Σε γενικές γραμμές, από τη συνολική βροχόπτωση μιας περιοχής, μόλις το 10–30 % μπορεί να συμβάλει άμεσα σε ταμιευτήρες ή υπόγειες αποθήκες. Το υπόλοιπο είτε εξατμίζεται, είτε διηθείται ανεξέλεγκτα, είτε καταλήγει γρήγορα στη θάλασσα. Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι η χρήση γης. Στις πλήρως αστικοποιημένες περιοχές, το 70–90 % της βροχής μετατρέπεται σε επιφανειακή απορροή, καθώς οι στεγανές επιφάνειες δεν επιτρέπουν τη διήθηση. Στις αγροτικές ζώνες, η απορροή περιορίζεται στο 10–30 %, ενώ σε δάση και υγροτόπους μόλις στο 5–15 %. Ανάμεσα σε αυτά τα άκρα βρίσκονται οι προαστιακές περιοχές, με τιμές 40–60 %, ανάλογα με το πράσινο και τη σύσταση των εδαφών. Στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, όπως η Αθήνα, εκτιμάται ότι περίπου τα δύο τρίτα της βροχής απομακρύνονται μέσω δικτύων αποχέτευσης – και σε ακραία επεισόδια το ποσοστό αυτό μπορεί να αγγίξει το 90 %. Αντίθετα, στα νησιά, όπου το ανάγλυφο είναι πιο απότομο και η δόμηση λιγότερο πυκνή, το νερό ακολουθεί φυσικές ροές προς τη θάλασσα. Η απουσία μικρών ταμιευτήρων και δεξαμενών σημαίνει ότι πολύτιμο χειμερινό νερό χάνεται, ακριβώς τη στιγμή που θα μπορούσε να αποθηκευτεί.

Οι συλλεκτήρες ως αντιπλημμυρικό εργαλείο

Η αξία των συλλεκτήρων βρόχινου νερού δεν περιορίζεται στη λειψυδρία. Με σωστό σχεδιασμό, μπορούν να ανασχέσουν σημαντικά τις πλημμύρες. Κάθε κυβικό μέτρο νερού που συγκρατείται προσωρινά ή μόνιμα, είναι ένα κυβικό μέτρο λιγότερο που επιβαρύνει τα ρέματα και τα αστικά δίκτυα αποχέτευσης. Ιδίως σε περιοχές με επαναλαμβανόμενες πλημμύρες, μικρές αποκεντρωμένες λύσεις –δεξαμενές, πράσινες υποδομές, διαπερατά υλικά– μπορούν να κάνουν τη διαφορά εκεί όπου τα μεγάλα έργα αργούν ή δεν επαρκούν.

Το χιόνι στα ελληνικά βουνά: φυσικός ταμιευτήρας, αλλά όχι ο μόνος

Το χιόνι είναι αναμφίβολα φυσικός ταμιευτήρας. Όμως στην Ελλάδα δεν είναι ο μοναδικός –ούτε πάντα ο κυρίαρχος– ρυθμιστής της υδρολογίας. Σε πολλά λεκανοπέδια, ιδιαίτερα στα νότια και τα νησιωτικά, το υδρολογικό ισοζύγιο καθορίζεται περισσότερο από τη συνολική χειμερινή βροχόπτωση, τη διήθηση στα καρστικά συστήματα και –κυρίως– από τη διαχείριση και τις αντλήσεις. Ακόμη κι αν η χιονόστρωση μειώνεται στα μεσαία υψόμετρα, η καλοκαιρινή ξηρασία συχνά «γεννιέται» από υπεράντληση, διαρροές δικτύων, αρδευτικές πρακτικές και έλλειψη υποδομών, όχι αποκλειστικά από το χιόνι. Η απλοϊκή εξίσωση «λείπει χιόνι, άρα στερεύουν τα ποτάμια» δεν αρκεί. Για να σταθεί επιστημονικά, πρέπει να δείξουμε ότι –κρατώντας σταθερούς τους άλλους παράγοντες– η μεταβολή του χιονιού εξηγεί το μεγαλύτερο μέρος της μεταβολής της απορροής. Και αυτό δεν ισχύει παντού.

Πρώιμη τήξη και απορροές

Είναι σωστό ότι σε ορεινές λεκάνες με χιονοκρατούμενο καθεστώς, όπως τμήματα της Πίνδου, ο χρονισμός της τήξης παίζει ρόλο. Όμως σε πολλές ελληνικές λεκάνες, οι κορυφές απορροής δεν καθορίζονται από το λιώσιμο του χιονιού, αλλά από έντονες βροχοπτώσεις, κορεσμό εδαφών και επεισόδια μεγάλης έντασης.

Η «πρώιμη τήξη» δεν σημαίνει αυτόματα απώλεια νερού. Αν η διήθηση και η υπόγεια αποθήκευση λειτουργούν σωστά, μέρος του νερού μπορεί να διατηρηθεί. Το πρόβλημα προκύπτει όταν η τήξη συμπίπτει με έντονες βροχές και κορεσμένα εδάφη, αυξάνοντας την επιφανειακή απορροή. Άρα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε λιώνει το χιόνι, αλλά σε ποιες υδρολογικές συνθήκες.

Χιόνι, οικοσυστήματα και πλημμύρες

Η «ανύψωση ζωνών» και η μετακίνηση ειδών προς μεγαλύτερα υψόμετρα είναι υπαρκτό φαινόμενο διεθνώς. Στην Ελλάδα, όμως, η πίεση στα ορεινά οικοσυστήματα δεν οφείλεται μόνο στη μείωση της χιονοκάλυψης. Κατακερματισμός ενδιαιτημάτων, δρόμοι, υποδομές, υπερβόσκηση, πυρκαγιές και αλλαγές στη δασική διαχείριση συχνά παίζουν μεγαλύτερο ρόλο. Δεν «ανεβαίνουν» όλα τα είδη με τον ίδιο τρόπο – πολλά προσαρμόζονται ή μετακινούνται πλευρικά.

Αντίστοιχα, οι χειμερινές πλημμύρες στην Ελλάδα είναι συχνά πιο «ανθρωπογενείς» απ’ όσο νομίζουμε. Η αστικοποίηση, τα μπαζωμένα ρέματα, οι ανεπαρκείς διατομές και η δόμηση σε πλημμυρικές ζώνες καθορίζουν την καταστροφή πολύ περισσότερο από την παρουσία ή απουσία χιονιού. Μπορεί να υπάρξει μεγάλη πλημμύρα και με κανονική χιονόστρωση, αν η βροχή είναι ακραία και το σύστημα δεν αντέχει.

Πυρκαγιές, τουρισμός και κλίμα: χρειάζονται αποχρώσεις

Οι πυρκαγιές είναι αποτέλεσμα τριών παραγόντων: καιρός, καύσιμη ύλη, ανάφλεξη. Η μειωμένη χιονόπτωση μπορεί να επηρεάζει το «υπόβαθρο» της ξηρότητας, αλλά οι μεγάλοι καύσωνες, οι άνεμοι και –κυρίως– οι ανθρώπινες αιτίες έναρξης είναι καθοριστικοί.

Το ίδιο ισχύει και για τον χειμερινό τουρισμό. Η εικόνα του «αργού θανάτου» των χιονοδρομικών είναι δημοσιογραφικά ελκυστική, αλλά επιστημονικά απλουστευτική. Η προσαρμογή μπορεί να περιλαμβάνει τουρισμό τεσσάρων εποχών, στοχευμένη χρήση τεχνητού χιονιού και αναβάθμιση υποδομών. Δεν πρόκειται για γραμμική κατάρρευση, αλλά για αλλαγή μοντέλου.

Από τα έργα στη νοοτροπία

Οι φετινές βροχές και το μέχρι στιγμής περιορισμένο χιόνι λειτουργούν ως υπενθύμιση. Όχι μόνο για τις αδυναμίες των υποδομών, αλλά και για τον τρόπο που διαχειριζόμαστε το νερό. Το νερό που κυλά στους δρόμους δεν είναι «πλεόνασμα»· είναι πόρος που χάνεται. Ίσως ήρθε η ώρα για σαφείς κανόνες: περιορισμό της χρήσης πόσιμου νερού για πότισμα το καλοκαίρι, αξιοποίηση παραδοσιακών και σύγχρονων δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού, ανακύκλωση νερού όπου είναι δυνατόν. Η προσαρμογή στην κλιματική πραγματικότητα δεν είναι μόνο έργα και μελέτες. Είναι αλλαγή στάσης ζωής. Κάθε βροχή και κάθε χιονόπτωση μας το θυμίζει. H φύση πάντα θυμάται. Το ζητούμενο είναι αν εμείς θα μάθουμε να ζούμε σε ισορροπία μαζί της – με σεβασμό, μέτρο και πρόνοια.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

🎯ΑΙΘΡΙΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ ΚΑΙ ΧΙΟΝΟΣΚΕΠΕΣ ΕΔΑΦΟΣ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΚΟΠΙ .

 

Η παραπάνω δορυφορική εικόνα, που ελήφθη από τον ευρωπαϊκό δορυφόρο Sentinel-2 το μεσημέρι της Δευτέρας 12 Ιανουαρίου 2026, αποτυπώνει με εντυπωσιακή καθαρότητα τη χιονοκάλυψη στο οροπέδιο του Νευροκοπίου.

Το εκτεταμένο χιόνι, σε συνδυασμό με τον αίθριο ουρανό και την ασθενή νυχτερινή ανάμειξη της ατμόσφαιρας, δημιουργεί σήμερα το βράδυ ιδανικές συνθήκες για ισχυρή ψύξη λόγω ακτινοβολίας . Υπό αυτές τις συνθήκες, οι θερμοκρασίες αναμένεται να υποχωρήσουν τη νύχτα και τις πρώτες πρωινές ώρες στους –9 έως –11°C, ενώ τοπικά δεν αποκλείονται ακόμη χαμηλότερες τιμές στα κλειστά κοιλώματα και στις μικρές λεκάνες του ανάγλυφου, όπου ευνοείται η παγίδευση του ψυχρού αέρα (λ.χ. στο Οχυρό μπορεί να έχουμε και -15°C ).

Πρόκειται για ένα κλασικό χειμερινό σκηνικό του Νευροκοπίου, όπου η γεωμορφολογία και η παρουσία χιοσκεπούς εδάφους λειτουργούν πολλαπλασιαστικά στην πτώση της θερμοκρασίας, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά τον χαρακτήρα της περιοχής ως ενός από τα ψυχρότερα κατοικημένα οροπέδια της χώρας.

Το καλό να λέγεται...

 

Ο τίτλος τα λέει όλα. Ωστόσο, θεωρώ χρέος μου να εκφράσω ένα ειλικρινές ευχαριστώ στη Διοίκηση της ΕΜΥ, καθώς και στους πρώην συναδέλφους που ανταποκρίθηκαν άμεσα στο χθεσινό αίτημά μου και έδωσαν την απαραίτητη εντολή και πραγματοποιήθηκαν οι ζητούμενες ραδιοβολίσεις.

Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς μια τυπική επιχειρησιακή πράξη. Είναι ουσιαστική ενίσχυση της επιστημονικής βάσης της πρόγνωσης, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων καιρικών μεταβολών. Ευχής έργο είναι οι ραδιοβολίσεις αυτές να συνεχιστούν με συνέπεια, ακόμη περισσότερο τώρα που υπάρχει πλέον η δυνατότητα κάλυψης μέρους του κόστους μέσω πόρων του Eurocontrol, κάτι που αίρει ένα σημαντικό πρακτικό εμπόδιο του παρελθόντος.

Κατά τα λοιπά, η μετεωρολογική πρόγνωση υπακούει σε έναν απλό –αλλά αμείλικτο– κανόνα: οι προγνωστικές «μηχανές» μοιάζουν πολύ με... κρεατομηχανές. Όσο καλύτερη και ποιοτικότερη πρώτη ύλη τους δώσεις –δηλαδή πραγματικές, αξιόπιστες παρατηρήσεις– τόσο καλύτερο θα είναι και το τελικό προϊόν. Χωρίς δεδομένα, ο κιμάς δεν βελτιώνεται, όσο σύγχρονο κι αν είναι το μηχάνημα.

Σε μια εποχή που η κοινωνία απαιτεί ακρίβεια, έγκαιρη προειδοποίηση και επιστημονική τεκμηρίωση, τέτοιες αποφάσεις δείχνουν τον δρόμο: επένδυση στις παρατηρήσεις, για να αξίζει η πρόγνωση.

Τέλος , ας ενεργοποιήσει η ΕΜΥ τους λογαρισμούς της στα social με γραφικό περιβάλλον ,για καλύτερη διασπορά των έγκυρων προγνωστικών προιόντων της. Είναι το "καλυτερο μαγαζί γωνία" αλλά χωρίς μια ωραία βιτρίνα, δεν μπορεί να "πουλήσει το εμπόρευμά" της.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Η εξέλιξη του καιρού για τη Δευτέρα 12-1-2026

 

Ήδη στους πραγματικούς χάρτες επιφανείας διακρίνεται καθαρά η ισχυρή σύγκλιση του βορειοδυτικού ρεύματος που κατέρχεται από τον Θερμαϊκό, τις Σποράδες και την ανατολική ηπειρωτική χώρα, με τον βορειοανατολικό άνεμο που επικρατεί στο βόρειο και ανατολικό Αιγαίο. Στο «μέτωπο» αυτής της σύγκλισης θα διαμορφωθεί τις επόμενες ώρες  μια ζώνη ανύψωσης, μέσα στην οποία αναμένεται να αναπτυχθούν υετοφόρες νεφώσεις, ικανές να δώσουν αξιόλογες χιονοπτώσεις.

Τα προγνωστικά μοντέλα, όπως το Arpege-EU στο τελευταίο του τρέξιμο, δείχνουν ότι η κύρια σύγκλιση θα λάβει χώρα στα ανοιχτά του Αιγαίου, με τάση σταθεροποίησης σε θαλάσσια ζώνη μεταξύ Βόρειου και Κεντρικού Αιγαίου- Σποράδων και Κεντρικής–Νότιας Εύβοιας και Άνδρου–Τήνου. Πρόκειται για μια διάταξη που ευνοεί την παραμονή και επανατροφοδότηση των φαινομένων, καθώς οι άνεμοι «κουμπώνουν» διαρκώς πάνω στην ίδια περιοχή. Η Αττική, ωστόσο, φαίνεται να παραμένει εκτός του κύριου μηχανισμού. Βρισκόμενη δυτικά της ζώνης σύγκλισης και υπό την επίδραση του πιο ξηρού βορειοδυτικού ρεύματος, δεν αναμένεται να δεχθεί αξιόλογες χιονοπτώσεις, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά πόσο καθοριστική είναι η θέση της σύγκλισης στην κατανομή των φαινομένων.