Η παρουσίαση του Σχεδίου Νόμου «Ενεργή Μάχη» του ΥΚΚΠΠ- 8 Ιανουαρίου 2026

 

Η παρουσίαση του Σχεδίου Νόμου «Ενεργή Μάχη» του ΥΚΚΠΠ- 8 Ιανουαρίου 2026

Τα τελευταία χρόνια, κάθε μεγάλη φυσική καταστροφή στην Ελλάδα συνοδεύεται από το ίδιο, γνώριμο μοτίβο: απολογισμοί μετά το γεγονός, επιτροπές, εξαγγελίες μεταρρυθμίσεων και – συχνά – μια αίσθηση ότι το κράτος «έμαθε το μάθημά του». Ωστόσο, όταν οι ίδιες πλημμύρες, οι ίδιες πυρκαγιές και οι ίδιες αστοχίες επαναλαμβάνονται, το ερώτημα δεν είναι αν έγιναν βήματα, αλλά αν έγιναν τα σωστά βήματα.'

 Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας που παρουσιάστηκε σήμερα σε συνέντευξη του Υπουργού κ Κεφαλογιάννη επιχειρεί να δώσει την εικόνα μιας βαθιάς τομής: μετατόπιση του κέντρου βάρους από την καταστολή στην πρόληψη, καλύτερο συντονισμό, αποκέντρωση της επιχειρησιακής δράσης και ενσωμάτωση της επιστημονικής γνώσης στη λήψη αποφάσεων. Σε θεωρητικό επίπεδο, η κατεύθυνση αυτή είναι αναμφίβολα ορθή. Στην πράξη η επιτυχία δεν θα κριθεί από τις διακηρύξεις, αλλά από το πώς θα οργανωθεί η επιστημονική και επιχειρησιακή υποδομή της χώρας.

Τι μας λεει το νεο Νομοσχέδιο συνοπτικά:

• Μετατοπίζει το βάρος από την καταστολή στην πρόληψη, ιδιαίτερα για πυρκαγιές και πλημμύρες.
• Διορθώνει θεσμικά κενά του ισχύοντος πλαισίου (ν. 4662/2020), που στην πράξη δυσκόλευαν τον συντονισμό και την επιχειρησιακή δράση.
• Θεσπίζει 13 Περιφερειακά Επιχειρησιακά Κέντρα (ένα σε κάθε Περιφέρεια), συνδεδεμένα με το κεντρικό ΕΣΚΕΔΙΚ, ώστε να υπάρχει ενιαία εικόνα και σαφής διοίκηση σε πραγματικό χρόνο.
• Εισάγει σύγχρονα εργαλεία πρόληψης όπως η προδιαγεγραμμένη καύση, το αντιπύρ και η ελεγχόμενη βόσκηση.
• Ενισχύει τη διερεύνηση αιτιών πυρκαγιών, με αναβάθμιση της ΔΑΕΕ και δημιουργία 35 αποκλειστικών ανακριτικών κλιμακίων.
• Ενσωματώνει ενεργά τη μετεωρολογία στη λήψη αποφάσεων, με ειδική μονάδα πυρομετεωρολογίας στο ΕΣΚΕΔΙΚ και μετεωρολόγους πεδίου.
• Καθιερώνει μηχανισμό αξιολόγησης και λογοδοσίας, με υποχρεωτική ετήσια έκθεση απολογισμού αντιπυρικής περιόδου προς τη Βουλή.
• Αναβαθμίζει την εκπαίδευση, μετατρέποντας την Πυροσβεστική Ακαδημία σε δομή ανώτατου επιπέδου με έρευνα, μεταπτυχιακά και διδακτορικά.
• Ενισχύει τον εθελοντισμό, με μητρώα, οικονομική στήριξη και πανελλαδική αξιοποίηση εθελοντών.

Το έγγραφο περιγράφει μια δομική αλλαγή φιλοσοφίας από έναν κατακερματισμένο, συχνά αντιδραστικό μηχανισμό, σε ένα συντονισμένο σύστημα πρόληψης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και θεσμικής ευθύνης, με στόχο λιγότερες καταστροφές και καλύτερη διαχείριση όταν αυτές συμβαίνουν .

Η πιο εμφανής θεσμική αλλαγή - όπως είχαμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο μας - είναι η ίδρυση 13 Περιφερειακών Επιχειρησιακών Κέντρων Πολιτικής Προστασίας, ένα σε κάθε διοικητική Περιφέρεια. Στόχος τους είναι να λειτουργούν ως κόμβοι άμεσου συντονισμού, συνδεδεμένοι σε πραγματικό χρόνο με το κεντρικό ΕΣΚΕΔΙΚ, συγκεντρώνοντας πληροφορίες από Πυροσβεστική, ΕΛ.ΑΣ., ΕΚΑΒ, Περιφέρειες, Δήμους και κρίσιμες υποδομές. Σε επίπεδο φιλοσοφίας, η αποκέντρωση αυτή απαντά σε ένα χρόνιο πρόβλημα: την υπερσυγκέντρωση αποφάσεων στην Αθήνα, ακόμη και για φαινόμενα καθαρά τοπικού χαρακτήρα. Το ερώτημα όμως παραμένει: θα πρόκειται για πραγματικά επιχειρησιακά κέντρα ή για διοικητικά “κουτιά” χωρίς επαρκές επιστημονικό προσωπικό; Ο χρόνος θα δείξει καθώς μέχρι στιγμής η  εμπειρία δείχνει ότι ένα Επιχειρησιακό Κέντρο χωρίς ενσωματωμένη επιστημονική ανάλυση – μετεωρολογική, υδρολογική, γεωλογική – καταλήγει να λειτουργεί απλώς ως κόμβος μεταβίβασης πληροφοριών, όχι ως μηχανισμός πρόληψης.

Το νομοσχέδιο αναγνωρίζει, επιτέλους θεσμικά, ότι η πυρομετεωρολογία και η επιχειρησιακή μετεωρολογία δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασικό εργαλείο πολιτικής προστασίας. Προβλέπεται ειδική μονάδα στο ΕΣΚΕΔΙΚ, παρουσία μετεωρολόγων στη λήψη αποφάσεων και αξιοποίηση δεικτών επικινδυνότητας.  Η Ελλάδα βέβαια διαθέτει Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ), με μακρά εμπειρία σε επιχειρησιακές προγνώσεις, αλλά ταυτόχρονα αναπτύσσει παράλληλα σχήματα .  Ευελπιστούμε να είναι διακριτοί οι ρόλοι χωρίς επικαλύψεις αρμοδιοτήτων. Η ύπαρξη Ενιαίας Υδρολογικής Υπηρεσίας δεν αναφέρθηκε και έχουμε την άποψη ότι εδώ φτάνουμε ίσως στον πυρήνα του προβλήματος.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον συστηματικές, επαναλαμβανόμενες πλημμύρες, συχνά με μικρό υδρολογικό χρόνο αντίδρασης. Παρότι υπάρχουν επιστήμονες Υδρολόγοι , δεν υπάρχει Ενιαία Εθνική Υδρολογική Υπηρεσία και η υδρολογία παραμένει κατακερματισμένη μεταξύ υπουργείων, περιφερειών, πανεπιστημίων και ερευνητικών φορέων και δεν υπάρχει ένας θεσμικά υπεύθυνος φορέας που να λέει εγκαίρως: «σε αυτή τη λεκάνη απορροής, με αυτά τα δεδομένα, ο κίνδυνος είναι κρίσιμος». Το εύλογο ερώτημα λοιπόν είναι διπλό: Γιατί δεν δημιουργείται μια ενιαία Υπηρεσία Υδρολογίας; Και αν όχι, γιατί δεν ενσωματώνεται θεσμικά στην ΕΜΥ;  Διεθνώς, οι περισσότερες χώρες έχουν ενιαίες Υδρομετεωρολογικές Υπηρεσίες. Ο λόγος είναι απλός: η βροχή δεν είναι από μόνη της κίνδυνος· ο κίνδυνος προκύπτει όταν η βροχή συναντά το έδαφος, τη λεκάνη απορροής, τις υποδομές. 

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία διαθέτει δίκτυο παρατηρήσεων, επιχειρησιακή λειτουργία 24/7, εμπειρία σε προειδοποιήσεις, θεσμική ευθύνη απέναντι στο κράτος. Η ενσωμάτωση της Υδρολογίας στην ΕΜΥ – με αυτοτελή διεύθυνση, στελέχωση και επιχειρησιακή αρμοδιότητα – θα δημιουργούσε ενιαία αλυσίδα πρόγνωσης, άρα εκτίμησης κινδύνου και προειδοποίησης. Αντίθετα, η σημερινή πολυδιάσπαση ευνοεί το γνωστό φαινόμενο: όλοι είχαν δεδομένα, κανείς δεν είχε την ευθύνη. Το νέο πλαίσιο Πολιτικής Προστασίας πάντως κινείται σε σωστή κατεύθυνση ως προς τη φιλοσοφία. Σε επίπεδο δομών, διακρίνουμε ελλείψεις καθως οι τελικές δομές χρειάζονται μια διετία για να δημιουργηθούν.  Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η πρόληψη χωρίς επιστημονική ενότητα δεν λειτουργεί, τα εργαλεία χωρίς θεσμική υποχρέωση χρήσης απαξιώνονται και η διάχυση ευθυνών οδηγεί τελικά σε απουσία ευθύνης. Αν η χώρα θέλει πράγματι να περάσει από την «εκ των υστέρων διαχείριση» στην προληπτική ασφάλεια, το επόμενο βήμα είναι σαφές: ενιαία υδρομετεωρολογική αρχή, με επιχειρησιακή ευθύνη, είτε ως νέα Υπηρεσία Υδρολογίας είτε ως θεσμικά ενισχυμένη ΕΜΥ.

Το νομοσχέδιο εισάγει τέλος έναν θετικό θεσμό: την υποχρεωτική ετήσια έκθεση απολογισμού αντιπυρικής περιόδου στη Βουλή. Πρόκειται για βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Όμως η λογοδοσία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις πυρκαγιές. Οι πλημμύρες, ιδίως μετά τα γεγονότα σε Θεσσαλία, Εύβοια, Μάνδρα και αλλού, απαιτούν αντίστοιχο μηχανισμό αποτίμησης: ποια προειδοποίηση δόθηκε, ποιος την εξέδωσε, ποιος την έλαβε και ποιος αποφάσισε – ή δεν αποφάσισε.

Βρισκόμαστε εν αναμονή της διαβούλευσης , όπου θα μας δοθεί η δυνατότητα να εκφράσουμε πληρέστερα τις απόψεις μας όταν έχουμε στα χέρια μας όλο το Νομοσχέδιο.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Ο δυτικός άνεμος και τα ...τζαμια

Ο δυτικός άνεμος και τα τζάμια

Στην Ελλάδα, οι άνεμοι δεν αποτελούσαν ποτέ απλώς ένα μετεωρολογικό μέγεθος. Ήταν χαρακτήρες, προειδοποιήσεις, μνήμες. Και ανάμεσά τους, ο δυτικός άνεμος κουβαλά μια ιδιαίτερη φήμη — όχι άδικα. «Δυτικός; κλείσε τα τζάμια», έλεγαν οι παλιοί. Όχι μεταφορικά. Κυριολεκτικά. Ειδικά στα νησιά αλλά και στην Αθήνα.

Σε χωριά νησιωτικά και παράκτια, αλλά και σε οικισμούς της ηπειρωτικής Ελλάδας, ο δυτικός άνεμος ήταν ο άνεμος που δεν αστειευόταν. Δεν πάγωνε όπως ο βοριάς, δεν έκαιγε όπως ο λίβας. Έσπρωχνε, χτυπούσε, τραντάζε. Και πολλές φορές, τα λεπτά τζάμια των παλιών σπιτιών δεν άντεχαν.

Δεν είναι τυχαίο ότι στη λαϊκή σοφία καταγράφηκε ως άνεμος της ζημιάς: «Ο βοριάς παγώνει, ο δυτικός γκρεμίζει».

Ή αλλού: «Απ’ τον δυτικό φυλάξου, κι ας γελά ο ουρανός».

Ο λόγος ήταν απλός και σκληρός. Ο δυτικός άνεμος συνοδευόταν σχεδόν πάντα από κακοκαιρία. Βροχή δυνατή, ριπές απότομες, θόρυβος, κύμα. Σε σπίτια με παράθυρα στραμμένα δυτικά —συχνά εκτεθειμένα γιατί η αρχιτεκτονική φοβόταν περισσότερο τον βοριά— οι ριπές έπεφταν μετωπικά. Τα παλιά τζάμια, λεπτά και χωρίς στήριξη, άρχιζαν να τρίζουν. Και κάποια στιγμή… έσπαγαν.

Γι’ αυτό και η συμβουλή ήταν πρακτική, όχι ποιητική: «Δυτικός να φυσήξει, τζάμι μην αφήσεις ανοιχτό».

Στα παράλια, η κατάσταση γινόταν ακόμη πιο άγρια. Ο δυτικός άνεμος έφερνε μαζί του τη θάλασσα: αφρό, χαλίκια, αλάτι. Το κύμα χτυπούσε, τα παντζούρια έτρεμαν, και το σπίτι δοκιμαζόταν. Δεν ήταν σπάνιο να πουν: «Ο δυτικός μπαίνει στο σπίτι χωρίς να ρωτήσει».

Σήμερα, με σύγχρονα κουφώματα και διπλά τζάμια, ο φόβος αυτός έχει σχεδόν ξεχαστεί. Όμως οι παροιμίες έμειναν — γιατί γεννήθηκαν από εμπειρία δεκαετιών. Από νύχτες κακοκαιρίας, από σπίτια που έτριζαν, από ανθρώπους που έμαθαν να διαβάζουν τον καιρό όχι σε χάρτες, αλλά στους ήχους του ανέμου.

Κι έτσι, κάθε φορά που φυσά δυνατός δυτικός, οι παλιοί χαμογελούν με νόημα. Γιατί ξέρουν πως δεν είναι υπερβολή να πουν: ο δυτικός άνεμος δεν ήταν ποτέ αθώος.

Οι φωτοκολώνες (Light Pilars) και η εξήγηση δημιουργίας τους

 

Οι φωτοκολώνες (Light Pilars) και η εξήγηση δημιουργίας τους

Στις 5 Ιανουαρίου 2026 , μετά το σφοδρό κύμα ψύχους στη Βόρεια Ευρώπη , φώτα στο χρώμα του σέλαος γέμισαν τον ουρανό στο Oulu της Φινλανδίας . Ωστόσο, αυτά δεν ήταν σέλας . Με το υπερβολικό κρύο, οι κρύσταλλοι πάγου γέμισαν τον αέρα σε πολλές περιοχές και δημιούργησαν μια υπέροχη οθόνη φωτιστικών πυλώνων που έμοιαζαν σχεδόν με το Βόρειο Σέλας.

Light pillars above Oulu, Finland yesterday.#Oulu #Finland #astronomy #naturalphenomenon #nature pic.twitter.com/4NQhpbCP48

— Chronocivilis (@Chronocivilis) January 5, 2026

Οι κολώνες φωτός είναι τεχνητά φώτα που απλώνονται σε πολύχρωμες στήλες από μεγάλες ταλαντευόμενες νιφάδες χιονιού και άλλους κρυστάλλους.  Τα μόνα συστατικά είναι ο πάγος και η φωτορύπανση. Άλλα χρώματα αντιστοιχούν σε λαμπτήρες νατρίου υψηλής πίεσης (θερμό πορτοκαλί) και μοντέρνους λαμπτήρες LED (μπλε-λευκό).

Συνολικά μαζί με το σφοδρό ψύχος δημιουργήθηκε ένα εντυπωσιακό θέαμα. Συνήθως, οι κρύσταλλοι πάγου είναι αρκετά μικροί ώστε να παραμένουν αιωρούμενοι στον αέρα και σχηματίζονται μόνο όταν οι θερμοκρασίες είναι πολύ κάτω από το μηδέν. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι θερμοκρασίες είναι μείον 10 έως μείον 20 βαθμούς ή χαμηλότερες.

Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ  Οι στήλες αυτές δημιουργούνται από την ανάκλαση του φωτός από πολυάριθμους μικροσκοπικούς παγοκρυστάλλους που βρίσκονται συνήθως σε κοντινή στο έδαφος απόσταση. Το φως μπορεί να προέρχεται από τον Ήλιο (συνήθως όταν είναι κοντά ή ακόμα και κάτω από τον ορίζοντα), οπότε το φαινόμενο ονομάζεται ηλιακή κολόνα ή ηλιακή στήλη. Μπορεί, επίσης, να προέρχεται από τη Σελήνη ή από χερσαίες πηγές (π.χ. τα φώτα του δρόμου). Το φαινόμενο αυτό κάνει την εμφάνισή του συνήθως σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη.

Οι παγοκρύσταλλοι αποτελούνται συνήθως από επίπεδες, εξαγωνικές πλάκες, οι οποίες τείνουν να προσανατολίζονται περισσότερο ή λιγότερο οριζόντια, λειτουργούν έτσι ως γιγαντιαίοι καθρέφτες ανακλώντας την πηγή φωτός προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Όσο μεγαλύτεροι είναι οι παγοκρύσταλλοι τόσο πιο έντονο γίνεται αυτό το αποτέλεσμα. Οι φωτεινοί πυλώνες σχηματίζονται όταν οι ακτίνες φωτός αντανακλώνται από οριζόντια ευθυγραμμισμένους κρυστάλλους πάγου που αιωρούνται ή πέφτουν αργά στον αέρα. Οι κρύσταλλοι λειτουργούν σαν μια σειρά από μικροσκοπικούς καθρέφτες στον ουρανό, αντανακλώντας το φως καθώς πέφτουν αργά στο έδαφος. Ενώ το φως έρχεται στην πραγματικότητα από το επίπεδο του εδάφους ή ψηλότερα στον ουρανό, φαίνεται στους παρατηρητές να προέρχεται από διάφορα σημεία πάνω ή κάτω από τη φυσική πηγή, σχηματίζοντας τη δέσμη φωτός. Αν και ο εγκέφαλός σας μπορεί να πιστεύει ότι οι πυλώνες είναι εκεί, είναι μια οπτική ψευδαίσθηση και σχηματίζονται με τον ίδιο τρόπο που οι εικονικές εικόνες και τα αντικείμενα που αντανακλώνται σε καθρέφτες φαίνεται να υπάρχουν πίσω από το επίπεδο του καθρέφτη.

New Earth is shifting fast — beautiful LIGHT PILLARS are seen in St. Petersburg, Russia! ✨⚡️✨ pic.twitter.com/rW2VuQcB95

— Christina71-1111 (@christinab9124) January 6, 2026

Κλείνουμε με ένα βίντεο από αυτό το καταπληκτικό φαινόμενο των φωτοκολώνων .

https://www.youtube.com/watch?v=E2INXONGvcc

Θ.Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

 

Επιχειρησιακή μετεωρολογία και Πολιτική Προστασία στην Ελλάδα - Δομές, όρια και ρεαλιστικές λύσεις

Βήμα προς την αποκέντρωση της Πολιτικής Προστασίας επιχειρεί η κυβέρνηση με το νέο νομοσχέδιο που προβλέπει την ίδρυση και λειτουργία 13 Περιφερειακών  Επιχειρησιακών Κέντρων Πολιτικής Προστασίας, ένα σε κάθε Περιφέρεια της  χώρας. Πρόκειται για μια αλλαγή φιλοσοφίας, που μεταφέρει το βάρος της διαχείρισης κρίσεων πιο κοντά στο πεδίο και στις τοπικές ανάγκες. Μέχρι σήμερα, ο επιχειρησιακός συντονισμός παρέμενε σε μεγάλο βαθμό κεντρικοποιημένος. Με το νέο πλαίσιο, οι Περιφέρειες θα αποκτήσουν μόνιμες δομές 24ωρης λειτουργίας, οι οποίες θα παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο φυσικά και τεχνολογικά φαινόμενα – από πυρκαγιές και πλημμύρες έως χιονοπτώσεις, καύσωνες και σεισμούς. Τα Κέντρα αυτά θα συγκεντρώνουν δεδομένα από μετεωρολογικές υπηρεσίες, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, δορυφορικές εικόνες και αναφορές πεδίου, σχηματίζοντας ενιαία επιχειρησιακή εικόνα για κάθε περιοχή.

Στην πράξη, τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Κέντρα θα λειτουργούν ως κόμβοι συντονισμού. Θα διασυνδέουν Πυροσβεστική, Αστυνομία, ΕΚΑΒ, Περιφέρειες, Δήμους και εθελοντικές οργανώσεις, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται γρηγορότερα και με καλύτερη κατανομή δυνάμεων και μέσων. Παράλληλα, θα βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με το Κεντρικό Συντονιστικό Κέντρο, διασφαλίζοντας ότι η εικόνα της χώρας παραμένει ενιαία σε μεγάλης κλίμακας κρίσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην πρόληψη. Τα Κέντρα δεν θα ενεργοποιούνται μόνο όταν εκδηλωθεί ένα ακραίο φαινόμενο, αλλά θα έχουν ρόλο στην εκπαίδευση, στις ασκήσεις ετοιμότητας και στη δοκιμή των σχεδίων πολιτικής προστασίας, ώστε οι τοπικοί μηχανισμοί να είναι προετοιμασμένοι πριν από την κρίση.  Επί του θέματος του Νέου Νομοσχεδίου που επανέφερε ο καθηγητής κ. Παπαδόπουλος καταθέτω τις απόψεις μου στο μετεωρολογικό πεδίο και μόνο.

Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε, ότι κάθε Περιφέρεια όφειλε να διαθέτει τουλάχιστον έναν μετεωρολόγο, με ρόλο την επιχειρησιακή υποστήριξη της Πολιτικής Προστασίας. Δηλαδή όχι απλώς την πρόγνωση της επόμενης ημέρας, αλλά ακόμη και  το nowcasting, δηλαδή την παρακολούθηση της εξέλιξης του φαινομένου σε πραγματικό χρόνο και τη σύνδεση της ατμόσφαιρας με τις κρίσιμες αποφάσεις πεδίου – εναέρια μέσα, εκκενώσεις, χρονισμό ενεργειών. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, προσλήφθηκαν 19 μετεωρολόγοι στο Πυροσβεστικό Σώμα. Στα χαρτιά, όλα έδειχναν σωστά. Στο πεδίο, όμως, το κενό παρέμεινε.

Σε μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ετών –ιδίως σε περιοχές με έντονο τοπικό ανάγλυφο– το κρίσιμο στοιχείο δεν ήταν αν «θα φυσήξει», αλλά πότε, πόσο απότομα και με ποια διεύθυνση. Ριπές καθοδικών ανέμων, τοπικές ενισχύσεις λόγω καναλισμού ή θερμικών ρευμάτων άλλαξαν μέσα σε λίγα λεπτά τη συμπεριφορά του μετώπου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν υπήρχε ενσωματωμένος μετεωρολόγος στο Κέντρο Επιχειρήσεων για να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη των ανέμων και να προειδοποιεί ότι το «παράθυρο» ασφαλούς πτήσης εναέριων μέσων κλείνει ή ότι μια ζώνη θεωρούμενη ασφαλής παύει να είναι. Η πρόγνωση υπήρχε, αλλά το nowcasting απουσίαζε – και μαζί του η έγκαιρη προσαρμογή της τακτικής. Αντίστοιχα, σε πλημμυρικά επεισόδια έντονης αστάθειας, το πρόβλημα δεν ήταν η γενική πρόγνωση βροχής, αλλά η χωρική και χρονική ακρίβεια. Καταιγίδες μικρής κλίμακας, στάσιμες ή επαναλαμβανόμενες πάνω από την ίδια λεκάνη απορροής, δημιούργησαν αιφνίδιες πλημμύρες μέσα σε μία ή δύο ώρες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν υπήρχε περιφερειακός μετεωρολόγος να συνδυάσει (τυχόν) ραντάρ, δορυφόρο και επιφανειακές παρατηρήσεις και να πει εγκαίρως: «η βροχή δεν μετακινείται – ο κίνδυνος αυξάνεται εκθετικά την επόμενη ώρα». Οι αποφάσεις λήφθηκαν με καθυστέρηση, όχι επειδή έλειπαν τα δεδομένα, αλλά επειδή έλειπε ο άνθρωπος που θα τα ερμήνευε επιχειρησιακά. Αυτά έρχεται να διορθώσει το Νέο Νομοσχέδιο  και ευελπιστούμε να ευοδοθεί.

Το θεσμικό κενό πίσω από το επιχειρησιακό

Οι 19 μετεωρολόγοι που προσλήφθηκαν πριν λίγα χρόνια στο Πυροσβεστικό Σώμα, εντάχθηκαν χωρίς να συγκροτηθεί  μετεωρολογική δομή. Δεν δημιουργήθηκαν λειτουργικά τα 13 Περιφερειακά Κλιμάκια, δεν καθορίστηκαν σαφείς ρόλοι στα Κέντρα Επιχειρήσεων και δεν υπήρξε θεσμική σύνδεση με την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, τον εθνικό φορέα πρόγνωσης. Μόνο η Επιτροπή Διαχείρησης Κρίσεων αποτέλεσε συνδετικό κρίκο .  Το αποτέλεσμα ήταν πολλαπλές πηγές πληροφόρησης χωρίς ενιαία ευθύνη και μετεωρολογία αποκομμένη από τη λήψη αποφάσεων κατά την εξέλιξη των φαινομένων . Ακόμη και το πρόγραμμα εκπαίδευσης στην ΕΜΥ (OJT – On the Job Training), που θα μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ επιχειρησιακής πρόγνωσης και Πολιτικής Προστασίας, δεν υλοποιήθηκε ποτέ.

Τα παραδείγματα πυρκαγιών και πλημμυρών δείχνουν κάτι απλό αλλά κρίσιμο. Η  πρόγνωση από μόνη της δεν αρκεί. Χωρίς ενσωματωμένο nowcasting, η απόφαση έρχεται πάντα λίγο αργότερα από το φαινόμενο. Αν υπήρχε σοβαρός σχεδιασμός  η λύση θα ήταν ξεκάθαρη. Περιφερειακές Μετεωρολογικές Μονάδες με 1–2 μετεωρολόγους ανά Περιφέρεια, μόνιμα ενταγμένους στα Κέντρα Επιχειρήσεων, με ενιαία επιστημονική εποπτεία από την ΕΜΥ και κοινά πρωτόκολλα. Μία εθνική φωνή πρόγνωσης και καθαρή διάκριση ρόλων: ο μετεωρολόγος ενημερώνει, η Πολιτική Προστασία αποφασίζει. Η ιστορία των 19 μετεωρολόγων δεν είναι απλώς διοικητική αστοχία. Είναι η απόδειξη ότι, χωρίς nowcasting στο πεδίο, η μετεωρολογική γνώση υπάρχει – αλλά φτάνει πάντα ένα βήμα μετά το κρίσιμο σημείο.

Και, τι θα γίνει αν η ΕΜΥ δεν ενταχθεί στην Πολιτική Προστασία; Τα όρια και η μόνη ρεαλιστική διέξοδος

Εφόσον δεν προχωρήσει η θεσμική ένταξη της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας εντός της Πολιτικής Προστασίας, τότε η χώρα καλείται να λειτουργήσει με μια αναγκαστικά μεταβατική λύση. Σε αυτό το πλαίσιο, η μοναδική ρεαλιστική επιλογή είναι η άμεση και θεσμοθετημένη συνεργασία των 13 Περιφερειακών Μονάδων Πολιτικής Προστασίας με τα υφιστάμενα επιχειρησιακά μετεωρολογικά κέντρα της ΕΜΥ. Σήμερα, τα μόνα κέντρα που διαθέτουν εμπειρία σε επιχειρησιακή μετεωρολογία, υποστήριξη κρίσεων και διασύνδεση με επιχειρησιακούς φορείς είναι: Το Εθνικό Μετεωρολογικό Κέντρο (ΕΜΚ) στο Ελληνικό, το ΑΤΑ στη Λάρισα, και το ΠΜΚΜ Μίκρας στη Θεσσαλονίκη. Η άμεση σύνδεση των Περιφερειακών Μονάδων με αυτά τα κέντρα θα μπορούσε να καλύψει μερικώς το επιχειρησιακό κενό, ιδίως σε περιπτώσεις πυρκαγιών, πλημμυρών και έντονων καταιγίδων, όπου το nowcasting είναι κρίσιμο. Ωστόσο, πρόκειται για λύση χωρικά ανεπαρκή για μια χώρα με τόσο έντονη γεωμορφολογική και κλιματική διαφοροποίηση.

Η αναγκαιότητα δημιουργίας νέων περιφερειακών μετεωρολογικών κέντρων

Για να αποκτήσει η χώρα στοιχειώδη επιχειρησιακή επάρκεια, θα έπρεπε η ΕΜΥ να προχωρήσει στη δημιουργία πρόσθετων περιφερειακών μετεωρολογικών κέντρων, τουλάχιστον σε Θράκη, Ήπειρο, Δυτική Ελλάδα , Ανατολικό Αιγαίο , Κρήτη ,Δωδεκάνησα. Οι περιοχές αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυναμική σε ακραία φαινόμενα (καταιγίδες, ισχυρούς ανέμους, ορογραφικά φαινόμενα, έχουν αυξημένες επιχειρησιακές ανάγκες (πυρκαγιές, νησιωτικότητα, τουρισμός, αεροδιακομιδές), και ήδη φιλοξενούν μετεωρολογικούς σταθμούς και υποδομές της ΕΜΥ, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον πυρήνα αυτών των κέντρων. Χωρίς αυτή την αποκέντρωση, η υποστήριξη των Περιφερειών θα συνεχίσει να γίνεται εξ αποστάσεως, με καθυστέρηση στην ερμηνεία των τοπικών φαινομένων και περιορισμένη ικανότητα real-time υποστήριξης.

Ο σχεδιασμός αυτός, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα απαιτητικός. Δεν αφορά απλώς τη δημιουργία νέων γραφείων ή τη μετακίνηση προσωπικού. Προϋποθέτει βαθιές αλλαγές στις υφιστάμενες δομές της ΕΜΥ, ανακατανομή προσωπικού και ρόλων, νέα πρωτόκολλα επιχειρησιακής λειτουργίας, διασύνδεση με Κέντρα Επιχειρήσεων της Πολιτικής Προστασίας και, κυρίως, μετατόπιση κουλτούρας από κεντρική πρόγνωση σε περιφερειακό nowcasting. Χωρίς σαφή πολιτική εντολή, σταθερή χρηματοδότηση και θεσμική κάλυψη, ο κίνδυνος είναι προφανής: να δημιουργηθούν δομές στα χαρτιά, χωρίς πραγματικό επιχειρησιακό αποτύπωμα.

Γιατί υπάρχει επιφυλακτικότητα -Οι αλλαγές πρέπει να γίνουν και στα δύο μέρη

Η επιφυλακτικότητα για το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι θεωρητική. Βασίζεται στην εμπειρία μας καθώς η ΕΜΥ παραμένει κεντρικά οργανωμένος φορέας, με περιορισμένη αποκέντρωση. Οι μέχρι σήμερα παρεμβάσεις στην Πολιτική Προστασία έδειξαν ότι η μετεωρολογία συχνά αντιμετωπίζεται ως υποστηρικτικό “παράρτημα” και όχι ως επιχειρησιακός πυλώνας. Χωρίς ξεκάθαρη θεσμική ένταξη ή ισχυρό πλαίσιο συνεργασίας, το nowcasting κινδυνεύει να παραμείνει αποσπασματικό και αντιδραστικό. Αν η ΕΜΥ δεν ενταχθεί θεσμικά στην Πολιτική Προστασία, τότε η άμεση συνεργασία των Περιφερειακών Μονάδων με το ΑΤΑ Λάρισας και το ΠΜΚΜ Μίκρας είναι η μόνη εφαρμόσιμη , αλλά λύση βραχυπρόθεσμη. Χωρίς τη δημιουργία νέων περιφερειακών μετεωρολογικών κέντρων και χωρίς ουσιαστικές αλλαγές στις δομές της ΕΜΥ, το σύστημα θα παραμείνει γεωγραφικά άνισο και επιχειρησιακά εύθραυστο. Το στοίχημα, βέβαια, δεν είναι μόνο θεσμικό. Η αποτελεσματικότητα των νέων δομών θα κριθεί από τη στελέχωση με εξειδικευμένο προσωπικό, τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων και τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων. Αν αυτά διασφαλιστούν, τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Κέντρα μπορούν να αποτελέσουν ένα ουσιαστικό εργαλείο για πιο γρήγορη, πιο συντονισμένη και πιο αποτελεσματική Πολιτική Προστασία, σε μια χώρα που δοκιμάζεται ολοένα και συχνότερα από ακραία φαινόμενα.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

ΓΙΑ ΤΑ ΞΕΝΙΑ

1. Πρόσκληση σε επενδυτές και άλλους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν μη δεσμευτικές προτάσεις για το «Ξενία Ηγουμενίτσας», καθώς προτίθεται να προχωρήσει στην αξιοποίηση του ακινήτου μέσω Ανοικτού Πλειοδοτικού Διαγωνισμού, απηύθυνε η ΕΤΑΔ.

https://www.prevezatoday.gr/etad-prochora-o-diagonismos-gia-to-xenia-igoymenitsas/

2. Ενω σε άλλα ΞΕΝΙΑ όπως στην Ηγουμενίτσα γίνονται προκυρήξεις, στην Άνδρο η ΕΤΑΔ αποφάσισε ξαφνικά να «δώσει» το ακίνητο στον Δήμο, καθώς το ακίνητο δεν μπορεί να το αξιοποιήσει επειδή είναι μνημείο. Δεν μπορεί να το γκρεμίσει, δεν μπορεί να το ανακαινίσει χωρίς τεράστιο κόστος και δεν μπορεί να βρει επενδυτές. Παράλληλα δεν μπορεί να δεχθεί το πολιτικό βάρος ενός αποχαρακτηρισμού, και τέλος δεν μπορεί να πληρώσει ούτε ένα ευρώ για στατικές μελέτες. Τι μπορεί λοιπόν να κάνει; Μόνο ένα πράγμα: να μεταθέσει το πρόβλημα αλλού. 

Όσοι νομίζουν ότι το Υπερταμείο παραχώρησε το ΞΕΝΙΑ από «αγάπη προς την τοπική κοινωνία» μάλλον δεν έχουν καταλάβει πώς λειτουργεί η ΕΤΑΔ. Η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να διαχειρίζεται ακίνητα που αποδίδουν. Το ΞΕΝΙΑ δεν αποδίδει ούτε προσφέρει προοπτική. Άρα τίθεται εκτός παιχνιδιού. Και ποιος το παίρνει; Ο Δήμος. Ή αλλιώς: ο μόνος που μπορεί να σηκώσει το πολιτικό κόστος που δεν θέλει η ΕΤΑΔ.

3. Με την παραχώρηση η ΕΤΑΔ καταφέρνει τρία πράγματα: .

• α. Απαλλάσσεται από την ευθύνη ενός επικίνδυνου κτιρίου.
• β. Αν αύριο πέσει μια πλάκα, ο Δήμος θα πρέπει να απαντήσει.
• γ. Απαλλάσσεται από την υποχρέωση αξιοποίησης. 

Το ακίνητο δεν θα ξαναμπεί στον ισολογισμό της ΕΤΑΔ ως «ανενεργό περιουσιακό στοιχείο» και η εταιρεία απαλλάσσεται από τους πολέμιους της κατεδάφισης. Αν μια μέρα το κτίριο κατεδαφιστεί, ο “Δήμος θα φταίει” —όχι το Υπερταμείο. Είναι μια καθαρή μετατόπιση ευθύνης από το κράτος προς την τοπική αυτοδιοίκηση. Και η Άνδρος καλείται να λύσει έναν γρίφο που το κεντρικό κράτος δεν μπόρεσε ούτε να αγγίξει.

4. Το ΞΕΝΙΑ, όπως βρίσκεται σήμερα, δεν είναι μνημείο. Είναι μια “παγίδα” που είναι πιθανόν να διχάσει την κοινωνία της Άνδρου και κανένα νησί που θέλει να λέγεται τουριστικός προορισμός δεν μπορεί να έχει τέτοιο ερείπιο σε κεντρικό σημείο της πόλης του. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι όμως τι θέλει η ΕΤΑΔ. Είναι τι θέλει η Άνδρος.  Θέλει να "χαζεύει"για άλλη μια δεκαετία ένα κουφάρι που κατεδαφίζεται μόνο του, ή θέλει να δημιουργήσει στο σημείο αυτό ένα νέο τοπόσημο που να της αξίζει; 

Η μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο του Δήμου με πολλές νομικές δυσκολίες . Η ΕΤΑΔ έκανε το δικό της παιχνίδι – και η Άνδρος πρέπει τώρα να αποφασίσει αν θα μείνει θεατής ή αν θα διεκδικήσει έναν χώρο που της ανήκει.

5. Ουσιαστικά, η Άνδρος έχει στα χέρια της ένα κτίριο ατελές, αλλοιωμένο, χωρίς αρχιτεκτονική πληρότητα, και χωρίς τη δυνατότητα πραγματικής αποκατάστασης. Και αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα για αποχαρακτηρισμό. Το ΞΕΝΙΑ Άνδρου δεν είναι πλέον μνημείο· είναι ένα κέλυφος χωρίς τα στοιχεία που δικαιολόγησαν τον χαρακτηρισμό του. Η πολιτεία έχει το εργαλείο να επανεξετάσει τον χαρακτηρισμό, ο Δήμος έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει μια πληγή σε έργο–πυλώνα του μέλλοντος. Οι Ανδριώτες μονιασμένοι καλούνται να βρούν πιθανές λύσεις .

6. Μέχρι να ξεκαθαρίσει το πεδίο δεν λαμβάνω καμμία θέση για το τι πρέπει να γίνει, γιατί ας μου επιτραπεί η έκφραση : “ όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε και οι κότες”.

Με εκτίμηση

Θ. Ν. Κολυδάς