Ο Κέφαλος και ο μύθος της Λαίλαπας

Πρόσφατα διαβάσαμε για «λαίλαπα» που θα σάρωνε τη χώρα. Ας αφήσουμε όμως για λίγο τα Μετεωρολογικά κι  ας ταξιδέψουμε εκεί όπου γεννήθηκε η λέξη λαίλαψ: Στη μυθολογία.

 Η Λαίλαψ — ή Λαίλαπα — δεν ήταν αρχικά θύελλα, αλλά ένα θαυμαστό κυνηγόσκυλο. Λέγεται πως το δημιούργησε ο Ήφαιστος για λογαριασμό του Δία. . Πρόκειται για ένα σκυλί για το οποίο οι ιστορικοί ερίζουν αν ήταν γένους θηλυκού ή αρσενικού – αν και μάλλον το δεύτερο θα ήταν μια και όλα τα μυθολογικά σκυλιά ήταν αγόρια (ο Άργος, ο Κέρβερος, ο Όρθρος, ο Περίτας κ.ο.κ.) Σαφές όμως ήταν το χάρισμά της. Κανένα θήραμα δεν μπορούσε να της ξεφύγει. Δεν αστοχούσε ποτέ. Ό,τι καταδίωκε, το έπιανε. Ο Δίας τη χάρισε στην αγαπημένη του Ευρώπη, κι εκείνη με τη σειρά της στον βασιλιά Μίνωα. Από τα χέρια του Μίνωα πέρασε στην Πρόκριδα, σύζυγο του Κέφαλου. Έτσι η Λαίλαψ έφτασε κοντά στον ήρωα που οι παραδόσεις θεωρούν προπάτορα των Κεφαλλήνων. Η μορφή της αποτυπώθηκε έντονα στη συλλογική μνήμη. Από αρχαία νομίσματα της Κεφαλονιάς μέχρι αγγεία και μεταγενέστερες εραλδικές παραστάσεις, ο πιστός σκύλος εικονίζεται να συντροφεύει τον Κέφαλο — σύμβολο ταχύτητας, επιμονής και αλάνθαστου κυνηγιού.

Στους αρχαίους Έλληνες το όνομα «Λαίλαψ» συνδέθηκε και με τον ουρανό. Ταυτίστηκε με τον Μέγα Κύωνα, τον αστερισμό που περιέχει τον Σείριο — το πιο λαμπρό άστρο του νυχτερινού ουρανού. Η λάμψη του, έντονη και διαπεραστική, θύμιζε την ακατάπαυστη ορμή του μυθικού σκύλου. Η πιο γνωστή ιστορία της Λαίλαπος είναι εκείνη του παραδόξου κυνηγιού. Ο Κέφαλος την έδωσε στον Αμφιτρύωνα, βασιλιά της Θήβας, για να συλλάβει την περίφημη αλεπού της Τευμησσού — ένα πλάσμα που, σύμφωνα με τον μύθο, δεν μπορούσε ποτέ να πιαστεί. Στην ελληνική μυθολογία, η Τευμησσία αλώπηξ, ή Καδμεία αλώπηξ, ήταν γιγαντιαία αλεπού που δεν προοριζόταν ποτέ να πιαστεί. Λέγεται ότι είχε σταλεί από τους θεούς (ίσως από τον Διόνυσο) για να καταδιώξει τα παιδιά της Θήβας ως τιμωρία για ένα εθνικό έγκλημα.Έτσι δημιουργήθηκε ένα φιλοσοφικό αδιέξοδο. 

Ένα ζώο που πάντα πιάνει το θήραμά του κυνηγούσε ένα θήραμα που ποτέ δεν συλλαμβάνεται. 

Βλέποντας ότι το κυνήγι θα ήταν αέναο, ο Δίας έδωσε λύση. Πέτρωσε και τα δύο ζώα και τα ανέβασε στον ουρανό. Η Λαίλαψ έγινε ο Μέγας Κύων και η αλεπού ο Μικρός. Αργότερα οι δύο αστερισμοί συνδέθηκαν με τα κυνηγόσκυλα του Ωρίωνα, συνοδεύοντας αιώνια τον κυνηγό στο στερέωμα. Η πιο χαρακτηριστική απεικόνιση της Λαίλαπος παραμένει εκείνη στο αρχαίο κεφαλλονίτικο νόμισμα, όπου ο Κέφαλος εικονίζεται με τον πιστό του σκύλο. Μια μικρή μεταλλική μαρτυρία που ταξίδεψε αιώνες για να θυμίζει πως η «λαίλαπα» δεν ήταν πάντα κακοκαιρία. Ήταν πρώτα μύθος. Ήταν ταχύτητα. Ήταν η ιδέα της ακατάβλητης καταδίωξης. Κι ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο όμορφο: πριν γίνει λέξη για θυελλώδεις ειδήσεις και καταστροφές, η λαίλαψ ήταν ένα αστέρι στον ουρανό και ένας σκύλος που δεν εγκατέλειπε ποτέ το κυνήγι του .

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

ΕΚΤΑΚΤΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΚΑΙΡΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΚΟΚΑΙΡΙΑΣ 1 & 2 Φεβρουαριου 2026

 Ένα βαρομετρικό χαμηλό που κινείται με ταχύτητα προς τα ανατολικά αναμένεται να επηρεάσει τη χώρα μας από τη νύχτα του Σαββάτου 31 Ιανουαρίου προς την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου.Σύμφωνα με τα τελευταία προγνωστικά στοιχεία , η κακοκαιρία θα κάνει την εμφάνισή της αρχικά στα δυτικά τμήματα και στη συνέχεια θα επεκταθεί γρήγορα στην υπόλοιπη Ελλάδα. Επισημαίνεται πως οι βροχοπτώσεις εκτός της μεγάλης έντασης θα έχουν και μεγάλη διάρκεια. Τα ισχυρά φαινόμενα σε πολλές περιοχές θα συνοδεύονται από ισχυρούς ανέμους εντάσεως μέχρι 8 με 9 μποφόρ και πιθανώς από τοπικές χαλαζοπτώσεις. Χιονοπτώσεις θα σημειωθούν στα ορεινά της ηπειρωτικής χώρας και στα βόρεια ορεινά - ημιορεινά, αλλά από νωρίς το απόγευμα της Κυριακής και σε περιοχές της ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης με χαμηλό υψόμετρο.

Την Κυριακή έντονα φαινόμενα :

α. Στην Πελοπόννησο από τις πρώτες πρωινές ώρες μέχρι αργά το απόγευμα (κόκκινη προειδοποίηση).
β. Στην ανατολική Θεσσαλία (περιφερειακές ενότητες Λάρισας, Μαγνησίας συμπεριλαμβανομένων και των Σποράδων) και στις περιφερειακές ενότητες της Κεντρικής Μακεδονίας Πιερία, Ημαθία και Χαλκιδική από τις πρωινές ώρες μέχρι αργά το απόγευμα (κόκκινη προειδοποίηση).

γ. Στην Κρήτη (κυρίως στα δυτικά και τα νότια) από τις πρωινές ώρες (πορτοκαλί προειδοποίηση).
δ. Στα νησιά του Ιονίου (κυρίως περιοχή Λευκάδας, Κεφαλληνίας, Ιθάκης, Ζακύνθου) από τις πρώτες ώρες μέχρι αργά το απόγευμα (πορτοκαλί προειδοποίηση).
ε. Στην Ήπειρο και τη δυτική Στερεά από τις πρωινές ώρες μέχρι το μεσημέρι (πορτοκαλί προειδοποίηση).
στ. Στη δυτική Θεσσαλία (περιφερειακές ενότητες Καρδίτσας, Τρικάλων) από τις πρωινές ώρες μέχρι το απόγευμα (πορτοκαλί προειδοποίηση).
ζ. Στις υπόλοιπες περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας από τις πρωινές ώρες μέχρι το απόγευμα (πορτοκαλί προειδοποίηση).
η. Στην ανατολική Στερεά (συμπεριλαμβανομένης της Αττικής) και την Εύβοια από τις πρωινές ώρες μέχρι το απόγευμα (πορτοκαλί προειδοποίηση).
θ. Στο Ανατολικό Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα από τις μεσημβρινές ώρες (πορτοκαλί προειδοποίηση).
Τη Δευτέρα  έντονα : Στα Δωδεκάνησα και την Κρήτη μέχρι τις πρωινές ώρες (πορτοκαλί προειδοποίηση)

Κύρια χαρακτηριστικά του επεισοδίου θα είναι οι ισχυρές κατά τόπους βροχές και καταιγίδες, οι οποίες κυρίως σε νησιωτικές και παράκτιες περιοχές ενδέχεται να συνοδεύονται από τοπικές χαλαζοπτώσεις. Παράλληλα, χιονοπτώσεις αναμένονται στα ορεινά της κεντρικής και βόρειας ηπειρωτικής χώρας, ενώ από τις απογευματινές ώρες της Κυριακής δεν αποκλείεται να εκδηλωθούν και σε πεδινές περιοχές των βορειοανατολικών, κυρίως στον Έβρο.

🎯ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΩΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ
✅Η κακοκαιρία της Κυριακής 1ης Φεβρουαρίου αποτελεί ένα καλά οργανωμένο μετωπικό επεισόδιο, με σαφή χρονική και χωρική διαβάθμιση των φαινομένων. Το μέτωπο κινείται από τα δυτικά προς τα ανατολικά, μεταφέροντας μεγάλες ποσότητες… pic.twitter.com/22djn2HNz0

— Theodoros Kolydas (@KolydasT) January 31, 2026

Στα πελάγη οι άνεμοι θα πνέουν θυελλώδεις, ενώ θα σημειωθεί και μικρή πτώση της θερμοκρασίας.

Από τις πρώτες ώρες της Δευτέρας 2 Φεβρουαρίου, τα φαινόμενα θα περιοριστούν σταδιακά στη Θράκη, στα ανατολικά τμήματα του Αιγαίου και στην Κρήτη, παρουσιάζοντας βαθμιαία εξασθένηση. Παράλληλα, αναμένεται και σταδιακή υποχώρηση των ισχυρών ανέμων.

ΔΕΙΤΕ ΑΝΑ ΩΡΑ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΚΟΚΑΙΡΙΑΣ

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

DDMS (Deep Diffusion Model Satellite Data System)-Ένα ρεαλιστικό ενδιάμεσο nowcasting για την Ελλάδα

 Η επιχειρησιακή πρόγνωση πολύ μικρού χρόνου (nowcasting) αποτελεί σήμερα το πιο κρίσιμο «κενό» στην αλυσίδα έγκαιρης προειδοποίησης για επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα. Στην Ελλάδα, το κλασικό nowcasting που βασίζεται σε πυκνό και πλήρως λειτουργικό δίκτυο μετεωρολογικών ραντάρ δεν είναι ακόμη διαθέσιμο σε επιχειρησιακό επίπεδο, με αποτέλεσμα η πρόγνωση των επόμενων 0–2 ωρών να στηρίζεται κυρίως σε εμπειρική ανάλυση και προϊόντα μοντέλων.

Ωστόσο, η απουσία ενός «καθαρού» radar-based nowcasting δεν σημαίνει επιχειρησιακή αδυναμία. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι συστήματα νέας γενιάς, όπως τα Deep Diffusion Models βασισμένα σε δορυφορικά δεδομένα (DDMS), μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμο ενδιάμεσο εργαλείο, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ παρατήρησης και αριθμητικής πρόγνωσης.

Τί είναι το DDMS

Το DDMS (Deep Diffusion Model based on Satellite Data) είναι ένα σύστημα nowcasting ισχυρής μεταφοράς/καταιγίδων που αξιοποιεί γενετική ΤΝ τύπου diffusion πάνω σε γεωστατικά δορυφορικά δεδομένα (κυρίως infrared brightness temperature), με στόχο να προβλέπει την εξέλιξη των νεφικών συστημάτων και την πιθανότητα/ένταση καταιγίδων έως και 4 ώρες μπροστά. Η φιλοσοφία του είναι «δίνω στο μοντέλο την ταινία των νεφών από δορυφόρο και μαθαίνει να “γεννά” ρεαλιστικά πιθανά μέλλοντικά σενάρια. 

Η πρόγνωση καταιγίδων σε κλίμακα 0–4 ωρών είναι δύσκολη επειδή η μεταφορά αναπτύσσεται γρήγορα (μέσα σε ώρες), τα κλασικά nowcasting συχνά «σβήνουν» μετά 1–2 ώρες και το NWP δυσκολεύεται σε υπο-πλεγματικές διεργασίες (convective initiation, συγχώνευση κυττάρων κ.λπ .Το DDMS εκπαιδεύεται/τρέχει πάνω σε σειρές δορυφορικών εικόνων υπερύθρου (brightness temperature), με γεωστατική κάλυψη τύπου FengYun-4A και χρονικό βήμα ~15 λεπτά και χωρική ανάλυση ~4 km. Η χρήση δορυφόρου δίνει πολύ μεγάλη γεωγραφική κάλυψη (και πάνω από θάλασσα/αραιοκατοικημένες περιοχές όπου δεν υπάρχει ραντάρ)

Τι μπορεί να προσφέρει ένα DDMS στην ελληνική πραγματικότητα

Ένα σύστημα τύπου DDMS, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, μπορεί να αξιοποιεί γεωστατικά δορυφορικά δεδομένα (ιδίως υπέρυθρες φωτογραφίες)  , να λειτουργεί χωρίς εξάρτηση από ραντάρ, να παράγει πιθανοκρατικό nowcasting 1–4 ωρών, να ανανεώνεται ταχύτατα (κάθε 10–15 λεπτά), να καλύπτει θάλασσα, νησιωτικό χώρο και ορεινές περιοχές, εκεί όπου τα ραντάρ έχουν περιορισμούς. Για μια χώρα με έντονη μεταφορά, απότομη τοπογραφία και μεγάλο θαλάσσιο χώρο ευθύνης, αυτό το πλεονέκτημα είναι κομβικό.

Ο ρόλος των NWP προϊόντων: όχι ανταγωνιστικά, αλλά συμπληρωματικά

Κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ένα τέτοιο σύστημα δεν έρχεται να αντικαταστήσει τα υψηλής ανάλυσης αριθμητικά μοντέλα (NWP) που ήδη χρησιμοποιεί η ΕΜΥ. Αντίθετα τα NWP προϊόντα (CAPE, shear, υετός, convergence) μπορούν να λειτουργούν ως φυσικό φίλτρο και οδηγός. Το DDMS προσθέτει την ταχεία, οπτικά συνεπή εξέλιξη των νεφικών συστημάτων και το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό nowcasting, επιχειρησιακά χρήσιμο ακόμη και χωρίς πλήρες radar network. Με απλά λόγια το ραντάρ είναι το  ιδανικό, αλλά όχι προϋπόθεση .

Η ανάπτυξη ενός τέτοιου ενδιάμεσου nowcasting συστήματος μπορεί να αποτελέσει πεδίο ουσιαστικής συνέργειας μεταξύ της ΕΜΥ και του Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ). Η ΕΜΥ διαθέτει την επιχειρησιακή εμπειρία, την ευθύνη προειδοποίησης και τα NWP προϊόντα, το ΕΑΑ διαθέτει τεχνογνωσία σε δορυφορικά δεδομένα, ΤΝ και υπολογιστικά συστήματα, η Πολιτική Προστασία λαμβάνει πιο έγκαιρα, πιθανοκρατικά και χωρικά συνεπή σήματα κινδύνου. Ένα τέτοιο σχήμα δεν απαιτεί άμεσες βαριές υποδομές, αλλά σταδιακή ανάπτυξη, πιλοτική λειτουργία και επιχειρησιακή ωρίμανση. Το μοντέλο αυτό εφαρμόζει τεχνικές γενετικής τεχνητής νοημοσύνης εισάγοντας θόρυβο στα εκπαιδευτικά δεδομένα ώστε το σύστημα να μάθει να αντιστρέφει τη διαδικασία κατά την προσπάθεια να παραγάγει πιο ακριβείς προγνώσεις. Αυτό το οποίο αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τις μετεωρολογικές αρχές της Κίνας ανανεώνει τις προγνώσεις κάθε 15 λεπτά και έχει ενισχύσει την ακρίβεια κατά περισσότερο από 15%, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα.

Πλαίσιο σύγκρισης (σύνοψη)

Χαρακτηριστικό	DDMS	Radar Nowcasting	High-res NWP
Χρονικός ορίζοντας	0–4 h	0–1(2) h	3–48 h
Κάλυψη	Παγκόσμια	Τοπική/ραντάρ	Περιφερειακή
Convective initiation	Μέτρια	Αδύναμη	Καλή
Πιθανοκρατική πληροφορία	Ναι (γενετική)	Περιορισμένη	Ναι (ensembles)
Ταχύτητα/ανανέωση	Πολύ υψηλή	Υψηλή	Μέτρια–χαμηλή
Φυσική ερμηνεία	Έμμεση	Παρατηρησιακή	Άμεση

Γιατί αφορά άμεσα την Πολιτική Προστασία

Τα φαινόμενα που προκαλούν τις μεγαλύτερες ζημιές στην Ελλάδα —αιφνίδιες πλημμύρες, ισχυρές καταιγίδες, χαλαζοπτώσεις— εξελίσσονται σε χρονική κλίμακα ωρών, όχι ημερών. Εκεί ακριβώς που το κλασικό δελτίο δεν επαρκεί, το nowcasting γίνεται εργαλείο απόφασης, η πιθανότητα είναι συχνά πιο χρήσιμη από τη βεβαιότητα. Ένα DDMS-style σύστημα μπορεί να δώσει έγκαιρα “παράθυρα αυξημένου κινδύνου”, ακόμη κι αν δεν υπάρχει απόλυτη ακρίβεια στην ένταση. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι τα πιο καταστροφικά φαινόμενα στην Ελλάδα δεν απέτυχαν επειδή “δεν υπήρχε πρόγνωση”, αλλά επειδή έλειπε το ενδιάμεσο nowcasting 1–4 ωρών που μεταφράζει τη γενική πρόγνωση σε έγκαιρη, τοπική προειδοποίηση. Ακριβώς εδώ κουμπώνει το σχήμα Radar–DDMS–NWP–Warning.

Στη Μάνδρα το 2017 , η γενική αστάθεια ήταν γνωστή, όμως η ταχεία γένεση και ενίσχυση καταιγίδων στη δυτική Αττική εξελίχθηκε σε κλίμακα ωρών. Το Radar: θα έδειχνε την έναρξη του πυρήνα. Το DDMS: θα ανέδεικνυε 1–3 ώρες νωρίτερα τη συγκέντρωση έντονου υετού πάνω από μικρή λεκάνη απορροής και το NWP θα εξηγούσε γιατί (σύγκλιση, ορογραφία). Θα είχαμε ένα στοχευμένο warning που θα μπορούσε να προηγηθεί της κορύφωσης. Στην Εύβοια το 2020,, το πρόβλημα δεν ήταν η άγνοια του κινδύνου, αλλά η εμμονή των καταιγίδων πάνω από την ίδια περιοχή. Το DDMS, χωρίς ανάγκη ραντάρ, θα κατέγραφε τη συνεχή ανανέωση των πυρήνων από δορυφόρο. Σε συνδυασμό με τα NWP η εμμονή θα γινόταν εμφανής νωρίτερα. 

Ο «Ιανός» ήταν γνωστός ως ισχυρό σύστημα, όμως οι τοπικές μέγιστες εντάσεις καθόρισαν τις ζημιές. Το NWP  έδωσε σωστά τη μεγάλη εικόνα, αλλά αν υπήρχε DDMS: θα πρόσθετε βραχυπρόθεσμη χωρική στόχευση των πιο ενεργών ζωνών υετού. Άρα από το «θα επηρεαστεί η περιοχή» στο «πότε και πού κορυφώνεται» υπήρχε μεγάλη διαφορά. Στην ν «Μπάλλο» το 2021 , τα μεγάλα ύψη υετού προέκυψαν από διαδοχικά κύτταρα. Το Radar θα μας κάλυπτε αποσπασματικά. Το DDMS (δορυφορικά) θα λειτουργούσε ως gap-filler πάνω από θάλασσα και ορεινά και θα είχαμε καλύτερη εικόνα της διαχρονικής συσσώρευσης κινδύνου.  

Στη Θεσσαλία, στον Daniel το ζήτημα ήταν η εμμονή και η ανατροφοδότηση του υετού επί πολλές ώρες. To NWP: προέβλεψε σωστά το επεισόδιο μεγάλης κλίμακας. To DDMS θα μπορούσε να αποτυπώσει σε πραγματικό χρόνο ότι η «μηχανή» υετού δεν μετακινείται.

Τι αλλάζει επιχειρησιακά

Με το σχήμα Radar–DDMS–NWP–Warning  η ΕΜΥ θα μπορούσε να αποκτήσει λειτουργικό nowcasting, ακόμη και χωρίς πλήρες radar network, η πληροφορία γίνεται πιθανοκρατική και χρονικά χρήσιμη, η Πολιτική Προστασία κερδίζει ώρες αντίδρασης, όχι απλώς ενημέρωση. Τα ελληνικά επεισόδια δείχνουν ότι το κρίσιμο κενό βρίσκεται ανάμεσα στη γενική πρόγνωση και στο συμβάν. Η ανάπτυξη ενός ενδιάμεσου nowcasting τύπου DDMS, σε συνέργεια ΕΜΥ–ΕΑΑ και με αξιοποίηση των NWP προϊόντων, δεν είναι θεωρητική άσκηση· είναι ρεαλιστικό εργαλείο που απαντά ακριβώς στα μαθήματα των τελευταίων ετών.

Ακόμη και χωρίς πλήρως ανεπτυγμένο radar-based nowcasting, η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να αποκτήσει ένα αξιόπιστο ενδιάμεσο σύστημα nowcasting. Η αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης και υπαρχόντων NWP προϊόντων αποτελεί ρεαλιστική, τεχνικά ώριμη και θεσμικά εφικτή λύση. Η ανάπτυξη ενός τέτοιου συστήματος από την ΕΜΥ, σε συνεργασία με το ΕΑΑ, δεν είναι πολυτέλεια· είναι αναγκαίο βήμα εκσυγχρονισμού της έγκαιρης προειδοποίησης και ουσιαστική ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας στη χώρα.

Δεν μιλάμε για «όνειρα» με την αφελή έννοια. Μιλάμε για ρεαλιστικές κατευθύνσεις σκέψης σε ένα περιβάλλον όπου οι μετεωρολογικές υπηρεσίες, δεν έχουν την πολυτέλεια να αγοράζουν έτοιμα, πανάκριβα και συχνά κακώς προσαρμοσμένα συστήματα «από ψηλά». Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι σύγχρονες μετεωρολογικές υπηρεσίες δεν ξεκινούν από το τέλειο. Ξεκινούν από ό,τι ήδη έχουν (δορυφόρους, NWP, ανθρώπινη γνώση), ό,τι μπορούν να συνδυάσουν έξυπνα, και ό,τι μπορούν να αναπτύξουν σταδιακά, όχι εφάπαξ . Αυτό ακριβώς περιγράφει και η λογική τύπου DDMS. Όχι ένα «μαγικό κουτί», αλλά μια εξέλιξη των υπαρχουσών υποδομών. Δορυφόρος υπάρχει. Μοντέλα υπάρχουν. Επιστημονικό δυναμικό υπάρχει. Αυτό που λείπει συχνά δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η φιλοσοφία ανάπτυξης από κάτω προς τα πάνω.

Στην ελληνική πραγματικότητα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι «γιατί δεν έχουμε ό,τι έχουν οι μεγάλοι οργανισμοί», αλλά πώς αξιοποιούμε καλύτερα αυτά που ήδη πληρώνουμε και λειτουργούμε. Και ναι — είναι υγιές, ακόμη και απαραίτητο, να κοιτάμε τι γίνεται αλλού, όχι για να το αντιγράψουμε άκριτα, αλλά για να καταλάβουμε πού μπορούμε να κινηθούμε με μικρό κόστος και μεγάλη απόδοση, πώς αποφεύγονται οι λάθος επενδύσεις, και πώς η επιστημονική σκέψη προηγείται της προμήθειας εξοπλισμού. Με δυο λόγια: δεν είναι πρόβλημα να ονειρεύεσαι· πρόβλημα είναι να μην μαθαίνεις από τα όνειρα των άλλων και να συνεχίζεις να αγοράζεις λύσεις που δεν “κουμπώνουν” στην πραγματικότητα σου.

Πηγή : https://arxiv.org/abs/2404.10512

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Γιατί οι δύο ραδιοβολήσεις την ημέρα από τους τρεις σταθμούς ανώτερης ατμόσφαιρας δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα

 Το πρόσφατο επεισόδιο με τα έντονα φαινόμενα στην Αττική ανέδειξε, μεταξύ άλλων, ένα χρόνιο και κρίσιμο ζήτημα της επιχειρησιακής μετεωρολογίας στη χώρα μας: την απουσία ενός πλήρους και σταθερού δικτύου ραδιοβολήσεων. (Διαβάστε εδώ τι είναι η ραδιοβόλιση) . Σε γενικές γραμμές η Πολιτεία (ΕΜΥ και Πολιτική Προστασία) έδωσαν έγκαιρα το το κύριο σήμα της επικινδυνότητας, τόσο μέσω του Έκτακτου Δελτίου Επικίνδυνων Καιρικών Φαινομένων, όσο και μέσω του 112, το οποίο ήχησε από τις πρωινές ώρες, παρέχοντας τον απαραίτητο χρόνο για τον περιορισμό των μετακινήσεων και την εφαρμογή προληπτικών μέτρων. Ωστόσο, μέχρι και το μεσημέρι, η βροχόπτωση εξελισσόταν ομαλά αλλά επίμονη, με σωρευτικά ύψη της τάξης των 40–60 χιλιοστών σε διάστημα περίπου οκτώ ωρών, χωρίς να έχουν προκύψει προβλήματα. Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και οι μετεωρολόγοι δεν διέθεταν πλήρη εικόνα της πραγματικής ατμοσφαιρικής κατάστασης στην ανώτερη τροπόσφαιρα, καθώς απουσίαζαν άμεσες μετρήσεις και η εκτίμηση βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στα προγνωστικά μοντέλα.

Αναγνωρίζουμε ότι στη χώρα μας δεν διαθέτουμε ακόμη σύγχρονα συστήματα nowcasting, όπως πλήρη κάλυψη με μετεωρολογικά ραντάρ και ανιχνευτές καταιγίδων. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οφείλουμε να αξιοποιούμε στο έπακρο κάθε διαθέσιμο παρατηρησιακό μέσο, και οι ραδιοβολήσεις αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας. Δεν απαιτείται εξειδικευμένη επιστημονική γνώση για να γίνει κατανοητό ότι όσο περισσότερες και ποιοτικότερες μετρήσεις διαθέτεις, και όσο καλύτερα τις ενσωματώνεις στα προγνωστικά μοντέλα, τόσο πιο αξιόπιστο θα είναι το αποτέλεσμα. Τα αριθμητικά μοντέλα πρόγνωσης λειτουργούν σαν μια κρεατομηχανή: όσο καλύτερη πρώτη ύλη τους δώσεις, τόσο καλύτερο «κιμά» θα παραγάγουν. Αν η είσοδος είναι φτωχή ή ελλιπής, το τελικό προϊόν —όσο προηγμένο κι αν είναι το μοντέλο— δεν μπορεί να αποδώσει σωστά.

Στη κακοκαιρία της 21ης Ιανουαρίου, όλοι γνωρίζαμε ότι μια ανώτερη διαταραχή (trough) θα ενίσχυε τα φαινόμενα. Εκείνο που δεν ήταν δυνατόν να ανιχνευθεί με επάρκεια, ήταν ο ακριβής βαθμός οξύτητας, η θέση και ο χρονισμός αυτής της διαταραχής, λόγω της περιορισμένης πραγματικής παρατήρησης στην ανώτερη ατμόσφαιρα — κάτι που είχα επισημάνει και σε σχετική μου ανάρτηση. 

Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΧΑΡΤΩΝ

Στους χάρτες των 500 hPa τόσο στις 00 UTC όσο και στις 12 UTC, οι ανώρτερες διαταραχές αποδόθηκαν με εξομαλυμένο τρόπο. Η γενική εικόνα υπήρχε, όμως έλειπαν οι λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά μεταξύ μιας απλής αστάθειας και ενός επεισοδίου με έντονα και επικίνδυνα φαινόμενα στην Αττική. Η πραγματικότητα είναι ότι η trough ήταν πιο οξεία, με ενσωματωμένο βραχύ κύμα (shortwave), το οποίο παρείχε την απαραίτητη δυναμική υποστήριξη για ισχυρές ανοδικές κινήσεις. Αυτή η «αιχμή» όμως δεν αποτυπώθηκε επαρκώς στην ανάλυση. Το πρόβλημα δεν ήταν ότι η ανάλυση ήταν λανθασμένη, αλλά ότι ήταν φτωχή σε πραγματικά δεδομένα πάνω από τον ελληνικό χώρο. Όταν λείπουν ραδιοβολήσεις η ανάλυση δεν βοηθά τα μοντέλα και τα μικρής κλίμακας χαρακτηριστικά (shortwaves, καμπυλότητες) εξομαλύνονται, ενώ παράλληλα η θέση και ο χρονισμός της μέγιστης δυναμικής υποστήριξης μετατοπίζονται ή υποτιμώνται. Έτσι, μια trough που στην πραγματικότητα ήταν πιο «κοφτή» και πιο ενεργή, εμφανίζεται ως μια ήπια κυματομορφή — ανεπαρκής για να προϊδεάσει για την ένταση που τελικά εκδηλώθηκε.

Γιατί οι 3 ραδιοβολήσεις κάνουν τη διαφορά - Προτάσεις

Οι ραδιοβολήσεις σε Θεσσαλονίκη – Ελληνικό – Ηράκλειο, τόσο στις 00 UTC όσο και στις 12 UTC, θα επέτρεπαν καλύτερο προσδιορισμό της κλίσης και του βάθους της trough στα 500 hPa , την ακριβέστερη αποτύπωση της θερμικής δομής και του στροβιλισμού και θα είχαμε σαφέστερη εικόνα της κατακόρυφης διάτμησης και της δυναμικής υποστήριξης πάνω από την Αττική. Με απλά λόγια θα είχαμε μια ανάλυση πιο κοντά στην πραγματική ατμόσφαιρα και όχι στην εξομαλυμένη εκδοχή της. Ναι, τα προβλήματα επιδεινώθηκαν από τα φερτά υλικά και τις υποδομές. Όμως η μετεωρολογία οφείλει να λειτουργεί προληπτικά. Αν το μεσημέρι υπήρχε ένα σαφές σήμα από την ανάλυση της πραγματικής κατάστασης —και όχι μιας εξομαλυμένης εκτίμησης— ίσως να μπορούσε να δοθεί το σωστό μήνυμα, τη σωστή στιγμή. Οι ραδιοβολήσεις δεν πρέπει να εξαρτώνται από το αν “φαίνεται” κακοκαιρία. Ακριβώς επειδή τα κρίσιμα επεισόδια συχνά κρύβονται σε λεπτομέρειες της μέσης τροπόσφαιρας, η εντολή πρέπει να είναι σαφής .

Δύο  ραδιοβολήσεις, κάθε μέρα και από τους τρείς σταθμούς ανώτερης ατμόσφαιρας , ανεξαρτήτως καιρού.

Η παρατήρηση δεν είναι κόστος. Είναι ασφάλεια, αξιοπιστία και ευθύνη. Στο ζήτημα του κόστους, το οποίο για το σύνολο των ραδιοβολήσεων εκτιμάται σε περίπου 400.000 ευρώ ετησίως, αξίζει να σημειωθεί ότι πλέον υπάρχει ρεαλιστική και θεσμικά κατοχυρωμένη δυνατότητα κάλυψης σημαντικού μέρους της δαπάνης. Συγκεκριμένα, το κόστος μπορεί να χρηματοδοτηθεί μέσω του Ειδικού Λογαριασμού της ΕΜΥ, αξιοποιώντας έσοδα από την Eurocontrol, καθώς οι αδιάλειπτες και ποιοτικές μετρήσεις της ανώτερης ατμόσφαιρας δεν εξυπηρετούν μόνο τη μετεωρολογική πρόγνωση, αλλά συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια των αεροπορικών πτήσεων. Με άλλα λόγια, η ενίσχυση των ραδιοβολήσεων δεν αποτελεί πρόσθετο βάρος πλέον για τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά επένδυση διπλής απόδοσης: βελτιώνει την πρόγνωση και την πολιτική προστασία στο έδαφος, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει το επίπεδο ασφάλειας στον εναέριο χώρο, για τον οποίο η χώρα μας έχει διεθνείς υποχρεώσεις.

Από την επόμενη κιόλας ημέρα, απαιτείται μια σαφής επιχειρησιακή απόφαση. Οι ραδιοβολήσεις να εκτελούνται υποχρεωτικά και συστηματικά στις 00 και 12 UTC, και στα τρία σημεία (Θεσσαλονίκη – Ελληνικό – Ηράκλειο), ανεξαρτήτως πρόγνωσης ή εκτίμησης κινδύνου. Η παρατήρηση δεν μπορεί να λειτουργεί «κατά περίπτωση», διότι ακριβώς τα πιο επικίνδυνα επεισόδια είναι εκείνα που αναδεικνύονται εκ των υστέρων, όταν έχει ήδη χαθεί το κρίσιμο χρονικό παράθυρο. Παράλληλα, τα δεδομένα πρέπει να αφομοιώνονται άμεσα στις αναλύσεις και να αξιοποιούνται επιχειρησιακά, ώστε η εικόνα της ανώτερης ατμόσφαιρας να αντικατοπτρίζει την πραγματική κατάσταση και όχι μια εξομαλυμένη εκδοχή της. Η μετεωρολογία δεν χρειάζεται περισσότερη ερμηνεία — χρειάζεται περισσότερη και σταθερή παρατήρηση.

Πολλές φορές, κατά τη διάρκεια της θητείας του υπογράφοντος στη Διεύθυνση του Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου, και ιδίως σε περιόδους έντονων κακοκαιριών, δίνονταν οι απαραίτητες εντολές για την εκτέλεση πρόσθετων μετρήσεων ή για την ενίσχυση των βαρδιών, όταν οι συνθήκες το απαιτούσαν. Σήμερα, είναι γεγονός ότι τα ζητήματα στελέχωσης έχουν δυσκολέψει, χωρίς όμως να είναι αυτό το αντικείμενο της παρούσας παρέμβασης. Εκείνο που θεωρώ ουσιαστικό να γίνει κατανοητό είναι ότι οι επισημάνσεις αυτές κατατίθενται με αίσθημα ευθύνης και εμπειρίας και θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Δεν έχουν καταγγελτικό χαρακτήρα, ούτε αποσκοπούν σε απόδοση ευθυνών. Προέρχονται από ένα πρώην στέλεχος της Υπηρεσίας, που γνωρίζει εκ των έσω τη λειτουργία της και νοιάζεται βαθιά για το έργο και την καθημερινή προσπάθεια των συναδέλφων του, ιδιαίτερα σε κρίσιμες επιχειρησιακές συνθήκες.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς
Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect

Η μεσοπρόθεσμη τάση του καιρού έως τις αρχές Φεβρουαρίου

 Όπως πριν από λίγες μέρες σας είχαμε παρουσιάσει με σχετικό άρθρο τη μεσοπρόθεσμη προοπτική του καιρού, έτσι και τωρα θα σας παρουσιάσουμε την εβδομαδιαία πρόγνωση της εβδομάδας και την μεσοπρόθεσμη τάση υετού και θερμοκρασιών Οι πολλές βροχές που σας είχαμε αναφέρει -δυστυχώς- επαληθεύτηκαν με τον πιο άσχημο τρόπο , ενω και η ερχόμενη εβδομάδα δείχνει και πάλι να κυλά με αυξημένες βροχοπτώσεις με 3 η 4 διαδοχικά συστήματα που θα μας επηρεάσουν. Αναλυτικά και επιχειρησιακά για την κατάσταση που θα διαμορφωθεί θα αρχίσουμε να μιλάμε από την Κυριακή

Η ΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΩΝ

• Για την Ελλάδα η εβδομαδιαία ανωμαλία υετού από 26/1–2/2/2026 δίνει σήμα  καθαρά «πράσινο», δηλαδή υγρότερο του κανονικού, με την ισχυρότερη θετική απόκλιση να εστιάζει στη δυτική ζώνη της χώρας και στο Ιόνιο. Αυτό είναι τυπικό αποτύπωμα μιας κυκλοφορίας που ευνοεί διαδοχικές διαταραχές από την κεντρική και δυτική Μεσόγειο και τροφοδότηση υγρασίας προς τα προσήνεμα της Πίνδου δηλαδή την Ήπειρο, δυτική Στερεά, δυτική Πελοπόννησο και τα Ιόνια νησιά τα οποία «γράφουν» το μεγαλύτερο πλεόνασμα, ενώ η θετική ανωμαλία συνεχίζει προς νότια–νοτιοανατολικά μέσα από το Αιγαίο, με αρκετά καλό σήμα και για Κυκλάδες/Δωδεκάνησα και τμήματα της Κρήτης (ιδίως σε προσήνεμες βόρειες–βορειοδυτικές πλευρές). Αντίθετα, στα ανατολικά ηπειρωτικά και ιδιαίτερα στην Ανατολική Μακεδονία–Θράκη φαίνεται τα επίπεδα υετού να κινούνται πιο κοντά στο «ασθενές θετικό ή ουδέτερο» (λιγότερο έντονο πράσινο), κάτι που πρακτικά μεταφράζεται σε μεγαλύτερη πιθανότητα να μη μοιραστεί ο υετός ισόρροπα αλλά να «γράφει» περισσότερο δυτικά και νοτιότερα ή σε ζώνες σύγκλισης στο Αιγαίο. Με απλά λόγια: η χώρα συνολικά έχει σήμα για πάνω από τα κανονικά επίπεδα βροχής, αλλά το «βαρύ αποτύπωμα» του επεισοδίου, αν επαληθευθεί, είναι πιο πιθανό να το δούμε στη δυτική Ελλάδα και σε επιλεγμένες νησιωτικές ζώνες, όχι παντού στον ίδιο βαθμό. Μπορεί ο καιρός να είναι ο γνωστός τύπος που επηρεάζει περισσότερο τα δυτικα τα βόρεια και το Ανατολικό Αιγαίο, ωστόσο πρόσκαιρες εξάρσεις δεν αποκλείονται και αλλού .
• Για την υπόλοιπη Ευρώπη, ο χάρτης δείχνει έναν ευρύ «διάδρομο» θετικών ανωμαλιών (πράσινο) που καλύπτει μεγάλο μέρος της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης: από την Ιβηρική και τη Γαλλία προς τμήματα της κεντρικής Ευρώπης και στη συνέχεια προς τα Βαλκάνια, με ιδιαίτερα έντονα σήματα σε ζώνες που συνήθως ευνοούνται . Αντίθετα, διακρίνονται αρνητικές ανωμαλίες (πορτοκαλί) σε τμήματα της βόρειας Ευρώπης/Σκανδιναβίας και κυρίως προς την ανατολική Ευρώπη–δυτική Ρωσία, ένδειξη ότι εκεί το μοτίβο πιθανόν ευνοεί πιο αντικυκλωνικές συνθήκες, ψυχρότερη/ξηρότερη ηπειρωτική ροή ή απλώς μετατόπιση των κύριων υετοφόρων τροχιών νοτιότερα/δυτικότερα. Συνολικά, το «ζύγισμα» της εβδομάδας γέρνει προς υγρή δυτική–κεντρική Ευρώπη και πιο ξηρή/φτωχή σε υετό ανατολική ζώνη, με τα Βαλκάνια (και άρα και την Ελλάδα) να βρίσκονται στην ευνοημένη πλευρά αυτού του μοτίβου.

Δείτε το βίντεο με τον υετό στην χώρα μας για την επόμενη εβδομάδα. Λεπτομέρειες θα αναφέρουμε από την Κυριακή και μετά .  

Η ΤΑΣΗ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΩΝ

• 
  Ο χάρτης της εβδομαδιαίας ανωμαλίας θερμοκρασίας (26/1–2/2/2026) δείχνει για την Ελλάδα ένα σαφές και εκτεταμένο θετικό θερμοκρασιακό σήμα, με τιμές πάνω από τα κλιματικά κανονικά σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα. Η ένταση της ανωμαλίας είναι μεγαλύτερη στα ηπειρωτικά και κυρίως στα βόρεια και κεντρικά τμήματα, όπου το βαθύ κόκκινο υποδηλώνει εμμένουσες θερμότερες συνθήκες, όχι απλώς παροδικά «διαλείμματα καλοκαιρίας». Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο καθώς μιλάμε για εβδομαδιαίο μέσο όρο, άρα για σταθερή υπέρβαση και όχι μεμονωμένα ημερήσια μέγιστα. Στα νησιωτικά τμήματα και στο νότιο Αιγαίο η ανωμαλία παραμένει θετική αλλά ελαφρώς πιο ήπια, κάτι αναμενόμενο λόγω θαλάσσιας επίδρασης. Συνολικά, το θερμοκρασιακό μοτίβο παραπέμπει σε κυκλοφορία που περιορίζει τις ψυχρές εισβολές και ευνοεί μεταφορά θερμότερων αερίων μαζών ή/και αντικυκλωνικές συνθήκες πάνω από την ανατολική Μεσόγειο, με αποτέλεσμα έναν ήπιο, «μαλακό» χειμερινό καιρό, ιδιαίτερα για τα ηπειρωτικά.
• Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, ο χάρτης αποκαλύπτει μια πολύ εκτεταμένη θερμή ανωμαλία που καλύπτει την ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια, την ανατολική κεντρική Ευρώπη και φτάνει μέχρι τη δυτική Ρωσία, με τις ισχυρότερες αποκλίσεις να εντοπίζονται στον άξονα Βαλκάνια–Ουκρανία–νότια Ρωσία. Αντίθετα, πιο ουδέτερες ή ελαφρώς αρνητικές ανωμαλίες εμφανίζονται σε τμήματα της βορειοδυτικής Ευρώπης και του βόρειου Ατλαντικού, υποδηλώνοντας μια ανισοβαρή κατανομή της θερμότητας και μετατόπιση των ψυχρότερων μαζών προς τα δυτικά και βορειοδυτικά. Το μοτίβο αυτό είναι συμβατό με εξασθενημένη ζωνική ροή και τάσεις μπλοκαρίσματος ανατολικότερα, που «κρατούν» τη θερμότερη αέρια μάζα πάνω από την ηπειρωτική Ευρώπη για αρκετές ημέρες. Έτσι, η Ελλάδα και τα Βαλκάνια δεν αποτελούν εξαίρεση, αλλά βρίσκονται στον πυρήνα ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού θερμού επεισοδίου, το οποίο επηρεάζει τον χειμώνα περισσότερο ως προς τη διάρκεια της ήπιας θερμοκρασίας παρά ως προς ακραίες ημερήσιες τιμές.

Φωτο: Το μετεώγραμμα της θερμοκρασίας στα 850hPa για την Αθήνα

Δείτε το βίντεο με τις αποκλίσεις της θερμοκρασίας στη στάθμη των 850 hPa από τις κανονικές τιμές. H στάθμη των 850 hPa (1500m) χρησιμοποιείται συχνά για την ανάλυση των θερμοκρασιακών μεταβολών στο κατώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελική διαμόρφωση της θερμοκρασίας στην επιφάνεια επηρεάζεται από παράγοντες όπως η παρουσία ή απουσία νεφών, καθώς και η ένταση και η διεύθυνση του ανέμου.

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης - Mετεωρολόγος Star Channel - Πρώην Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου ΕΜΥ - Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect